Nợ thuế kéo dài: Doanh nghiệp cần lưu ý gì để tránh bị cưỡng chế thu hồi nợ thuế?

Tình huống pháp luật

Một DN hoạt động trong lĩnh vực xây dựng gặp khó khăn về dòng tiền do nhiều công trình chưa được chủ đầu tư thanh toán đúng hạn. Trong hơn một năm, DN liên tục chậm nộp thuế giá trị gia tăng (GTGT) và thuế thu nhập DN (TNDN) với tổng số tiền nợ hơn 4 tỷ đồng.

Dù cơ quan thuế nhiều lần thông báo về số tiền thuế nợ và tiền chậm nộp, DN vẫn chưa bố trí được nguồn tài chính để thanh toán. Sau thời gian dài không khắc phục, Chi cục Thuế ban hành quyết định cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế bằng biện pháp trích tiền từ tài khoản ngân hàng. Khi tài khoản không đủ số dư, cơ quan thuế tiếp tục áp dụng biện pháp ngừng sử dụng HĐĐT. Việc không thể xuất hóa đơn khiến DN gặp khó khăn trong ký kết hợp đồng mới, nhiều đối tác cũng tạm dừng thanh toán do không nhận được hóa đơn hợp lệ.

Từ tình huống trên, nhiều DN đặt ra câu hỏi: Khi nào DN sẽ bị áp dụng biện pháp cưỡng chế thuế? Pháp luật hiện hành quy định những biện pháp cưỡng chế nào và DN cần làm gì để hạn chế rủi ro pháp lý?

Luật sư tư vấn

Với tình huống trên, Luật sư Phạm Nhật Tuệ - Công ty Luật TNHH Hưng Thịnh Việt Nam cho biết, Luật Quản lý thuế năm 2019 quy định cụ thể các trường hợp bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế cũng như trình tự, thủ tục thực hiện.

Doanh nghiệp bị cưỡng chế thuế trong trường hợp nào?

Theo Luật sư Phạm Nhật Tuệ, Điều 124 Luật Quản lý thuế năm 2019 quy định người nộp thuế bị cưỡng chế khi thuộc một trong các trường hợp như: Nợ thuế quá 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp; Hết thời hạn gia hạn nhưng vẫn còn nợ; Có hành vi tẩu tán tài sản, bỏ trốn; Hoặc không chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính về quản lý thuế đúng thời hạn, trừ trường hợp được hoãn hoặc tạm đình chỉ theo quy định.

Tuy nhiên, cơ quan thuế không áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với người nộp thuế đang được khoanh nợ, không tính tiền chậm nộp hoặc được nộp dần tiền thuế nợ theo quy định. Việc nộp dần chỉ được xem xét khi người nộp thuế có đề nghị, được tổ chức tín dụng bảo lãnh và thời hạn không quá 12 tháng kể từ ngày bắt đầu thời hạn cưỡng chế.

Luật sư cũng lưu ý, người đại diện theo pháp luật của DN đang bị cưỡng chế phải hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi xuất cảnh và có thể bị tạm hoãn xuất cảnh theo quy định.

Về trình tự, cơ quan thuế sẽ rà soát hồ sơ, xác định trường hợp phải cưỡng chế, ban hành quyết định và gửi đến DN cùng các cơ quan, tổ chức liên quan như ngân hàng, Kho bạc Nhà nước, cơ quan hải quan hoặc cơ quan đăng ký kinh doanh để phối hợp thực hiện. Đối với trường hợp kê biên tài sản, cơ quan thuế phải thông báo cho UBND cấp xã nơi thực hiện cưỡng chế trước khi tiến hành.

Những biện pháp cưỡng chế nào có thể được áp dụng?

Ngoài biện pháp trích tiền từ tài khoản và ngừng sử dụng HĐĐT, Luật Quản lý thuế còn quy định các biện pháp cưỡng chế khác như: Khấu trừ một phần tiền lương hoặc thu nhập; Dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; Kê biên, bán đấu giá tài sản; Thu tiền hoặc tài sản của người nộp thuế do tổ chức, cá nhân khác đang nắm giữ; Thu hồi GCNĐKDN, Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (GCNĐKĐT) hoặc các giấy phép hoạt động theo quy định.

Theo luật sư, mỗi biện pháp đều có thể tác động đáng kể đến hoạt động của DN. Việc trích tiền hoặc phong tỏa tài khoản ngân hàng ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền, gây khó khăn trong thanh toán lương, mua nguyên vật liệu và thực hiện các hợp đồng.

Trong khi đó, ngừng sử dụng HĐĐT là biện pháp có tác động rất lớn bởi DN gần như không thể xuất hóa đơn, dẫn đến đình trệ việc ghi nhận doanh thu, thanh toán và ký kết hợp đồng mới. Đối với DN xuất nhập khẩu, việc dừng làm thủ tục hải quan có thể làm chậm giao hàng, phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi hoặc vi phạm tiến độ hợp đồng.

Trường hợp bị kê biên, bán đấu giá tài sản, DN có nguy cơ mất nhà xưởng, máy móc hoặc phương tiện sản xuất, ảnh hưởng đến năng lực kinh doanh và khả năng tiếp cận vốn. Nghiêm trọng hơn, nếu bị thu hồi GCNĐKDN hoặc giấy phép hoạt động, DN có thể phải chấm dứt hoạt động theo quy định pháp luật. Bên cạnh thiệt hại về tài chính, việc bị cưỡng chế còn ảnh hưởng đến uy tín của DN với ngân hàng, đối tác, khách hàng và nhà đầu tư, kéo theo nhiều hệ lụy trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo Luật sư Phạm Nhật Tuệ, khi gặp khó khăn về dòng tiền, DN cần chủ động rà soát toàn bộ nghĩa vụ thuế để xác định chính xác số tiền còn nợ, thời hạn phải nộp và nguy cơ phát sinh các biện pháp cưỡng chế. Đồng thời, DN nên chủ động làm việc với cơ quan thuế ngay khi phát sinh khó khăn thay vì chờ đến khi bị áp dụng biện pháp cưỡng chế. Nếu đáp ứng điều kiện theo quy định, DN cần tận dụng các cơ chế gia hạn, khoanh nợ hoặc nộp dần tiền thuế để giảm áp lực tài chính.

Trong điều kiện nguồn lực hạn chế, DN nên ưu tiên thanh toán các khoản thuế sắp đến ngưỡng bị cưỡng chế nhằm tránh những biện pháp ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh như trích tiền từ tài khoản hoặc ngừng sử dụng HĐĐT. Cùng với đó, cần tăng cường quản trị rủi ro về thuế, thường xuyên cập nhật quy định pháp luật và xây dựng kế hoạch tài chính phù hợp.

Luật sư Phạm Nhật Tuệ nhấn mạnh, việc tuân thủ nghĩa vụ thuế không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là yếu tố quan trọng để duy trì uy tín và bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh ổn định. Khi gặp khó khăn về tài chính, DN cần chủ động làm việc với cơ quan thuế, rà soát nghĩa vụ thuế và tận dụng các cơ chế hỗ trợ theo quy định để xử lý nợ thuế kịp thời. Việc chủ động phòng ngừa và xử lý sớm sẽ giúp DN hạn chế nguy cơ bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững.