Những kỳ tích của ngành lâm nghiệp

Đây là một trong những chính sách thành công của ngành lâm nghiệp Việt Nam trong nhiều thập kỷ qua. Từ chỗ giữ rừng là một “gánh nặng” của cộng đồng miền núi do lợi ích kinh tế không đáng kể, sự ra đời của chính sách này đã thay đổi cục diện lĩnh vực lâm nghiệp. Người dân nhận được nguồn thu ổn định từ công sức tuần tra, bảo vệ rừng, trong khi các DN thủy điện, nước sạch và du lịch có trách nhiệm trả tiền cho nguồn nước, cảnh quan, giá trị sinh thái mà họ sử dụng để kinh doanh. Cơ chế này không chỉ giúp Việt Nam thành quốc gia tiên phong tại Đông Nam Á về chi trả dịch vụ sinh thái rừng, mà còn giúp giảm tới gần 80% áp lực ngân sách nhà nước cấp hằng năm cho hoạt động khoán bảo vệ rừng tại những tỉnh trọng điểm.

Hàng chục năm trước, sau chiến tranh kéo dài cùng quá trình khai thác quá mức, Việt Nam từng đối mặt với nguy cơ “trắng rừng” ở quy mô báo động. Năm 1990, diện tích rừng cả nước chạm đáy lịch sử khi chỉ còn khoảng 9,1 triệu ha. Hệ quả là xói mòn nghiêm trọng xảy ra thường xuyên, lũ quét tàn phá, an ninh môi trường bị đe dọa, ảnh hưởng tính mạng và sinh kế của người dân.

Bước ngoặt đã đến từ chính sách giao đất, giao rừng cho hộ gia đình và cộng đồng, kết hợp cùng các chương trình lâm nghiệp lớn như Chương trình 327, Chương trình trồng mới 5 triệu ha rừng (giai đoạn 1998 - 2010). Sau hơn 3 thập kỷ, diện tích rừng cả nước đã phục hồi lên trên 14,7 triệu ha, đưa tỷ lệ che phủ rừng đạt mức trên 42%, quay về mốc của những năm 1940 dù dân số đã tăng gấp nhiều lần, đất nông nghiệp và đô thị mở rộng nhiều lần. Khoảng 2,6 triệu hộ gia đình đang trực tiếp quản lý, chăm sóc rừng và nắm giữ hơn 27% diện tích rừng toàn quốc.

Cùng việc khôi phục “lá phổi xanh” là sự bứt phá ấn tượng của ngành chế biến và xuất khẩu lâm sản Việt Nam. Dựa vào hơn 4,7 triệu ha rừng trồng trong nước, đáp ứng tới 70% nhu cầu nguyên liệu cho ngành chế biến, năm 2025, xuất khẩu gỗ Việt Nam chính thức cán mốc kỷ lục hơn 15 tỷ USD, đưa Việt Nam đứng vào nhóm 5 quốc gia xuất khẩu gỗ lớn nhất toàn cầu, chỉ sau Trung Quốc, EU, Hoa Kỳ và Canada.

Dù trong diện tích rừng hiện tại, rất nhiều là rừng trồng và đâu đó vẫn có lúc xảy ra những vụ phá rừng, cháy rừng, nhưng nỗ lực của Việt Nam là không thể phủ nhận. Nỗ lực này đã được Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) ghi nhận rộng rãi, đánh giá Việt Nam là một điển hình toàn cầu về phục hồi tài nguyên rừng bền vững.

Nói về “bí quyết” phục hồi, bảo vệ tài nguyên rừng, đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho biết, rừng đã không còn chỉ được nhìn như nguồn lợi khai thác, mà đã trở thành nền tảng cho phát triển bền vững, gắn liền với cả môi trường lẫn sinh kế. Nếu chỉ coi rừng là cây xanh, chúng ta mới thấy một phần giá trị. Nhưng khi coi rừng là tài sản, giá trị ấy được nhân lên cả về kinh tế lẫn môi trường, chất lượng sống.