Kỷ lục huy động vốn quốc tế và sự chuyển dịch chính sách trong nước
Số liệu thống kê từ Bloomberg Intelligence cho thấy tổng giá trị phát hành trái phiếu và các khoản vay xanh trên phạm vi toàn cầu đã chạm mốc kỷ lục 947 tỷ USD trong năm 2025. Giới chuyên gia nhận định các khoản đầu tư xanh hiện nay được xem là yếu tố chiến lược trong phát triển công nghiệp và hạ tầng cốt lõi, thay vì chỉ dừng lại ở các giao dịch ESG ngách như trước đây. Tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, các doanh nghiệp và tổ chức phát hành liên kết chính phủ đã huy động thành công 261 tỷ USD từ nợ xanh, ghi nhận mức tăng trưởng 20% so với năm trước. Trong đó, Trung Quốc dẫn đầu với 138 tỷ USD phát hành trái phiếu xanh, chủ yếu đến từ các ngân hàng lớn nhằm thúc đẩy năng lượng tái tạo. Quốc gia này cũng đã ra mắt trái phiếu chính phủ xanh tại thị trường London vào đầu năm qua.
Tại Việt Nam, hành lang pháp lý cho tăng trưởng xanh đã được xây dựng và hoàn thiện liên tục từ năm 2015 đến nay. Chính phủ đã ban hành hàng loạt văn bản quan trọng như Quyết định 622, 69, 68 phê duyệt chiến lược phát triển ngành ngân hàng, yêu cầu huy động vốn an toàn và bền vững. Tiếp đó, Chỉ thị 44 và Quyết định 1658 đã cụ thể hóa Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 với mục tiêu phát thải ròng bằng không (Net Zero). Ngân hàng Nhà nước cũng ban hành các quy định hướng dẫn quản lý rủi ro môi trường, định hướng dòng vốn vào các dự án hiệu quả. Dưới áp lực từ thị trường và thay đổi thói quen tiêu dùng hậu Covid-19, số lượng tổ chức tín dụng tham gia mảng này đã tăng từ 15 đơn vị năm 2017 lên khoảng 60 đơn vị hiện nay. Các ngân hàng lớn như Agribank, BIDV, HDBank đã chủ động xây dựng bộ tiêu chí lọc và từ chối cấp vốn cho các dự án gây ô nhiễm.
Quy mô dư nợ khiêm tốn và bài toán khơi thông dòng vốn
Mặc dù ghi nhận sự tham gia tích cực của hệ thống ngân hàng, con số giải ngân thực tế vào lĩnh vực xanh vẫn còn khoảng cách lớn so với tổng dư nợ nền kinh tế. Tính đến hết năm 2025, trong tổng dư nợ 18,2 triệu tỷ đồng của toàn hệ thống, dư nợ tín dụng xanh mới chỉ đạt mức 750.000 tỷ đồng. Tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 21% từ năm 2017 đến nay là một con số tích cực, tuy nhiên quy mô khởi điểm thấp khiến tỷ trọng đóng góp chung chưa cao.
Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều rào cản thực tế. Vốn đầu tư xanh thường đòi hỏi kỳ hạn dài và lãi suất ưu đãi, trong khi mặt bằng lãi suất thị trường hiện nay vẫn neo ở mức cao, gây áp lực lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, khung pháp lý hiện hành còn thiếu sự đồng bộ, đặc biệt là các quy định chi tiết về phân loại danh mục xanh, gây khó khăn cho công tác thẩm định và báo cáo. Năng lực đánh giá rủi ro môi trường - xã hội của các đơn vị tư vấn nội địa còn hạn chế, buộc các tổ chức tín dụng phải thuê chuyên gia quốc tế với chi phí đắt đỏ.
Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững từ năm 2026, giới chuyên gia tài chính cho rằng cần một lộ trình giải pháp tổng thể. Ngân hàng Nhà nước được kiến nghị xây dựng cơ chế xếp hạng và ưu tiên nguồn vốn tái cấp vốn cho các tổ chức tín dụng có tỷ trọng dư nợ xanh cao. Đồng thời, các bộ ngành cần sớm ban hành bộ tiêu chí kỹ thuật cụ thể cho từng lĩnh vực để chuẩn hóa quy trình thẩm định. Việc thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng xanh theo mô hình hợp tác công - tư và sớm vận hành sàn giao dịch chứng chỉ carbon cũng được xem là những giải pháp then chốt giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn dễ dàng hơn, tạo động lực cho thị trường tài chính xanh phát triển đúng hướng.