Doanh nghiệp Việt đã sẵn sàng 'vượt bão pháp lý'?

Nhận diện pháp lý…

“Cơn bão” pháp lý năm 2026 đang và đã đổ bộ, bắt đầu tác động mạnh mẽ đến cộng đồng doanh nghiệp. Để biến những thay đổi của chính sách thành động lực tăng trưởng, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn – Giám đốc Công ty Luật TGS (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động nhận diện các chủ trương, chính sách, quy định pháp luật để thích ứng. Cụ thể, Luật sư Nguyễn Văn Tuấn khuyến cáo doanh nghiệp nên quan tâm đến các vấn đề sau đây:

1. Quản trị chi phí nhân sự: Bài toán không còn chỉ là tiền lương, cân đối lại ngân sách trước áp lực tăng lương tối thiểu vùng và thay đổi Luật Việc làm

Năm 2026 được dự báo sẽ là năm gia tăng đáng kể áp lực về chi phí nhân sự đối với cộng đồng doanh nghiệp. Theo Nghị định số 293/2025/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, mức lương tối thiểu vùng tiếp tục được điều chỉnh tăng bình quân khoảng 7,2% so với quy định hiện hành. Việc tăng lương tối thiểu không chỉ làm tăng chi phí tiền lương mà còn kéo theo chi phí bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, kinh phí công đoàn và các khoản phụ cấp liên quan. Đối với những doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động, áp lực về chi phí nhân công có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và dòng tiền của doanh nghiệp.

Không chỉ vậy, Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm thất nghiệp, thiết kế linh hoạt mức đóng và tăng cường các chính sách hỗ trợ đào tạo, duy trì việc làm.

Bài toán nhân sự trong năm 2026 không còn đơn thuần là câu chuyện tăng lương, mà là bài toán tái cấu trúc toàn diện về quản trị lao động và ngân sách nhân sự. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại hợp đồng lao động, thang bảng lương, chính sách tiền lương, nghĩa vụ bảo hiểm và kế hoạch ngân sách sử dụng lao động để kịp thời điều chỉnh phù hợp với các quy định mới. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần tận dụng các cơ chế hỗ trợ về đào tạo, nâng cao kỹ năng nghề theo Luật Việc làm nhằm nâng cao năng suất lao động, tối ưu hóa chi phí nhân sự và tăng khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường.

2. Chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”: Cơ hội nới lỏng thủ tục, áp lực tăng cường tự kiểm soát

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ từ tư duy quản lý “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Chỉ trong 15 ngày đêm “thần tốc” triển khai Kết luận số 18-KL/TW, Chính phủ và các Bộ, ngành đã đạt được kết quả rất ấn tượng khi đề xuất cắt giảm 60 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, cắt giảm 1.723 điều kiện kinh doanh không cần thiết, bãi bỏ 680 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 521 thủ tục hành chính và ước tính giúp xã hội tiết kiệm trên 23.000 tỷ đồng chi phí tuân thủ mỗi năm.

Đây là cơ hội rất lớn để doanh nghiệp giảm chi phí, rút ngắn thời gian gia nhập thị trường và mở rộng hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, thủ tục đơn giản hơn không có nghĩa là trách nhiệm pháp lý giảm đi. Doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của hồ sơ, điều kiện đầu tư kinh doanh, chất lượng hàng hóa, an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, nghĩa vụ về thuế, môi trường và lao động. Doanh nghiệp không còn có thể dựa vào tâm lý “đã được cấp phép thì sẽ an toàn” như trước đây. Việc chuyển sang hậu kiểm cũng đi kèm với xu hướng tăng cường thanh tra, kiểm tra và ứng dụng công nghệ trong quản lý Nhà nước nhằm ngăn chặn tình trạng “doanh nghiệp ma”, doanh nghiệp trốn thuế, gian lận thương mại hoặc lợi dụng sự thông thoáng của chính sách để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Thực tế thời gian qua cho thấy, nhiều doanh nghiệp trong đa dạng các lĩnh vực từ sở hữu trí tuệ, thực phẩm, dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng... đã trở thành đối tượng thanh tra, kiểm tra chuyên ngành và bị xử lý nghiêm do vi phạm quy định.

3. Minh bạch hóa dòng tiền: Thích ứng với các thay đổi về thuế và quy định xác thực tài khoản

Năm 2026 tiếp tục ghi nhận nhiều thay đổi về thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập cá nhân (TNCN) và các quy định về xác thực tài khoản. Xu hướng quản lý của cơ quan Nhà nước là tăng cường số hóa dữ liệu, kiểm soát dòng tiền và chống thất thu thuế. Các giao dịch tài chính, hóa đơn điện tử và thông tin tài khoản ngày càng được liên thông, khiến hành vi kê khai không trung thực hoặc sử dụng hóa đơn bất hợp pháp tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp bị truy thu thuế, xử phạt và thậm chí bị xử lý hình sự do thiếu minh bạch trong quản trị tài chính, sử dụng nhiều tài khoản không kiểm soát, dòng tiền không có chứng từ hợp lệ hoặc thực hiện các giao dịch không phản ánh đúng bản chất kinh tế.

Hiện nay, doanh nghiệp cần chủ động rà soát hệ thống kế toán, hóa đơn, chứng từ và quy trình quản lý tài chính nội bộ; Bảo đảm các giao dịch được thực hiện minh bạch, có đầy đủ căn cứ pháp lý và phù hợp với quy định thuế hiện hành. Đồng thời, cần cập nhật kịp thời các chính sách thuế mới, quy định về xác thực tài khoản và tăng cường kiểm soát các giao dịch điện tử để hạn chế rủi ro bị thanh tra, truy thu và xử phạt. Trong kỷ nguyên số, minh bạch dòng tiền không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với mọi doanh nghiệp.

4. Tận dụng chính sách gia hạn thuế và tiền thuê đất: “Khoảng thở” cần thiết cho doanh nghiệp năm 2026

Theo dự thảo Nghị định gia hạn thời hạn nộp thuế GTGT, thuế TNDN, thuế TNCN và tiền thuê đất năm 2026, tổng số tiền được gia hạn ước tính khoảng 125.000 tỷ đồng. Đây không phải là chính sách miễn, giảm thuế mà thực chất là một khoản “tín dụng không lãi suất”, giúp doanh nghiệp cải thiện thanh khoản và tối ưu vốn lưu động trong ngắn hạn. Thực tế cho thấy, các chính sách gia hạn thuế trong những năm gần đây đã phát huy hiệu quả tích cực khi vừa hỗ trợ doanh nghiệp cân đối dòng tiền, vừa bảo đảm tỷ lệ thu hồi ngân sách ở mức rất cao. Doanh nghiệp cần chủ động rà soát điều kiện áp dụng, chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thủ tục đúng thời hạn để không bỏ lỡ cơ hội hỗ trợ quan trọng này.

5. Công nghệ, môi trường và ngành nghề đặc thù: Cơ hội mới đi kèm trách nhiệm pháp lý lớn hơn

Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 (hiệu lực từ ngày 01/3/2026), lần đầu tiên thiết lập khung pháp lý đối với việc phát triển và ứng dụng AI tại Việt Nam. Doanh nghiệp sử dụng AI phải bảo đảm tính hợp pháp của dữ liệu, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và chịu trách nhiệm nếu thuật toán gây thiệt hại. AI được ứng dụng ngày càng rộng rãi, việc sử dụng dữ liệu, hình ảnh hoặc nội dung không có căn cứ pháp lý có thể dẫn đến tranh chấp bản quyền và trách nhiệm bồi thường.

Luật sửa đổi Luật Chuyển giao công nghệ năm 2025, (hiệu lực từ ngày 01/4/2026) cho phép góp vốn bằng công nghệ và hỗ trợ xác lập quyền sở hữu công nghệ hợp pháp, mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Đối với doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu, Nghị định số 110/2026/NĐ-CP, về trách nhiệm tái chế bắt buộc (EPR) chính thức có hiệu lực từ ngày 25/5/2026, buộc doanh nghiệp phải thực hiện tái chế sản phẩm, bao bì theo quy định.

Luật Xây dựng năm 2025, (hiệu lực từ ngày 01/7/2026) siết chặt quy định về quản lý chất lượng, thi công và bảo trì công trình, đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực quản trị rủi ro pháp lý.

Theo đó, xu hướng chung của các chính sách mới là Nhà nước ngày càng giảm bớt rào cản gia nhập thị trường nhưng đồng thời tăng cường trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp.

Sẵn sàng… “vượt bão”

Nhiều chính sách, quy định pháp luật ra đời, có hiệu lực, tuy nhiên một thực tế mà cộng đồng doanh nghiệp cần lưu ý là không phải tất cả các văn bản hướng dẫn thi hành đều đã được ban hành đầy đủ. Hiện, các Bộ, ngành vẫn đang khẩn trương hoàn thiện hàng chục nghị định quy định chi tiết các luật, nghị quyết có hiệu lực trong năm 2026, trong đó có nhiều văn bản liên quan trực tiếp đến các lĩnh vực đầu tư, tài chính, công nghệ, xây dựng, y tế, ngân hàng và giáo dục.

Bối cảnh pháp luật thay đổi với tốc độ chưa từng có, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với không ít khó khăn do khoảng trống pháp lý hoặc sự chậm trễ trong việc ban hành văn bản hướng dẫn. Vì vậy, thay vì chờ đợi, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi tiến độ ban hành các nghị định, thường xuyên cập nhật chính sách mới, rà soát hoạt động nội bộ và xây dựng các phương án tuân thủ phù hợp. Trong kỷ nguyên vươn mình, doanh nghiệp không thể đứng ngoài sự thay đổi, sự chuẩn bị từ hôm nay chính là “tấm khiên” bảo vệ doanh nghiệp ngày mai.

“Trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp, rủi ro lớn nhất của doanh nghiệp không phải là sự thay đổi của pháp luật, mà là sự chậm trễ trong thích ứng với những thay đổi đó. Nếu trước đây, doanh nghiệp có thể phát triển dựa vào kinh nghiệm và khả năng nắm bắt thị trường, thì trong giai đoạn hiện nay, năng lực quản trị pháp lý sẽ quyết định sự phát triển bền vững của doanh nghiệp, buộc doanh nghiệp Việt phải chủ động chuẩn bị để thích ứng với một môi trường pháp lý ngày càng chặt chẽ, minh bạch và hiện đại hơn trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước” - Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS khẳng định.