Căng thẳng Mỹ - Iran leo thang: Kịch bản nào đang chờ đợi thị trường chứng khoán Việt Nam?

Thị trường tài chính toàn cầu xuất hiện một biến số rủi ro khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang, liên quan đến các động thái quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran.

Diễn biến này nhanh chóng khiến tâm lý thận trọng bao trùm các thị trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, thị trường chứng khoán Việt Nam khó tránh khỏi tác động lan tỏa, trước hết ở phương diện tâm lý nhà đầu tư và sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm cổ phiếu.

Theo VNDirect Research, lịch sử cho thấy các đợt bán tháo do địa chính trị thường mang tính tạm thời hơn là khởi đầu của một thị trường giá xuống kéo dài.

Vềtác động ngắn hạn: Dòng tiền có xu hướng tạm rút khỏi các kênh tài sản rủi ro như cổ phiếu trong thời gian đánh giá mức độ rủi ro của sự kiện đối với nền kinh tế và doanh nghiệp. Các chỉ số chứng khoán chịu áp lực điều chỉnh ngắn hạn tuy nhiên có thể sớm ổn định trở lại nếu xung đột không tiếp tục leo thang thành cuộc chiến khu vực.

Thị trường sẽ có sự phân hóa lớn giữa các nhóm ngành được hưởng lợi (dầu khí, phân bón, vận tải biển, cao su...) và nhóm chịu tác động tiêu cực (hàng không, nhập khẩu hàng hóa,...). 

Tác động trung hạn, chuyên gia dự báo có 2 kịch bản xảy ra.

Kịch bản 1 (nhiều khả năng): Nếu xung đột Mỹ - Iran không leo thang thành cuộc chiến khu vực và hạ nhiệt sau một vài tuần thì tác động tới chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu và nền kinh tế thế giới có thể được kiểm soát. Tâm lý thị trường có thể dần phục hồi và nhà đầu tư chuyển hướng sự quan tâm trở lại các thông tin cơ bản sẽ xuất hiện trong thời gian tới như mùa đại hội cổ đông và kế hoạch kinh doanh 2026 của doanh nghiệp, kết quả review nâng hạng thị trường của FTSE vào tháng 3/26 và xa hơn là số liệu vĩ mô quý 1/26 của Việt Nam.

Chỉ số VN-Index có thể tiếp tục hướng tới thử thách ngưỡng kháng cự 1.900 điểm vào cuối Quý 1, đầu Quý 2 năm 2026. 

Ở kịch bản 2 (khả năng thấp) : Nếu xung đột Mỹ - Iran leo thang thành cuộc chiến khu vực khiến giá dầu tăng vọt lên trên 100/USD thùng sẽ tác động tiêu cực tới nền kinh tế thế giới, kéo tụt tăng trưởng trong khi đẩy lạm phát toàn cầu gia tăng trở lại.

Điều này có thể thu hẹp dư địa chính sách tiền tệ của các NHTW toàn cầu và thị trường cổ phiếu có nguy cơ phải tái định giá lại do các rủi ro lớn phát sinh. Chỉ số VN-INDEX có thể điều chỉnh sâu hơn và tích lũy trở lại tại vùng 1.700 điểm.

Về tác động đến các nhóm ngành, các chuyên gia cho rằng thị trường được dự báo sẽ phân hóa với số nhóm.

Với nhóm Dầu khí: Sự kiện căng thẳng Mỹ - Iran làm gia tăng đáng kể rủi ro gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông, đặc biệt tại Eo biển Hormuz – nơi chiếm khoảng hơn 15% lưu lượng dầu thương mại toàn cầu vận chuyển bằng đường biển. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể tạo ra cú sốc cung ngắn hạn cho thị trường.

Trên thực tế, giá Brent đã tăng mạnh và có thể lên trên 80 USD/thùng, thậm chí cao hơn tùy theo mức độ leo thang và thời gian gián đoạn.Diễn biến này phản ánh việc thị trường tái định giá phí bù rủi ro địa chính trị (geopolitical risk premium). Giá dầu neo ở vùng cao hỗ trợ tâm lý chung đối với toàn ngành dầu khí.

Trong ngắn hạn, xu hướng giá tích cực có thể thúc đẩy dòng tiền đầu cơ mạnh vào nhóm cổ phiếu dầu khí, đặc biệt các doanh nghiệp có mức độ nhạy cảm cao với biến động giá dầu. 

Phần lớn cổ phiếu Dầu khí đều có tương quan thuận khi giá dầu tăng cao, nổi bật gồm có GAS, PLX, BSR, PVD, PVS,...

Với nhóm phân bón: Chiến sự Iran trực tiếp đẩy giá urea và DAP vào chu kỳ tăng giá mới (dự kiến sẽ nóng hơn và mạnh mẽ hơn) do đứt gãy nguồn cung tại các vị trí chiến lược. Với urea, Iran chiếm 10-15% thị phần xuất khẩu toàn cầu; việc đình trệ sản xuất tại đây cùng rủi ro đóng cửa eo biển Hormuz (nơi vận chuyển 45% lượng urea đường biển) đang gây thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng, đẩy giá có thể vượt đỉnh năm 2025.

Đối với DAP, giá thành bị đội cao do vùng Vịnh Ba Tư kiểm soát 50% lượng lưu huỳnh giao dịch thế giới bị gián đoạn nguồn cung. Kết hợp với chi phí bảo hiểm vận tải tăng vọt và động thái siết hạn ngạch từ Trung Quốc, thị trường DAP dự kiến sẽ tăng giá mạnh ngay cả khi chưa vào cao điểm mùa vụ.

Nhóm cao su cũng được hưởng lợi nhờ giá bán tăng (giá cao su có độ tương quan đáng kể với giá dầu).

Nhóm chịu tác động tiêu cực được nhận định là nhóm ngân hàng và hàng không.

Cụ thể, xung đột khiến tỷ giá trong nước có thể căng thẳng trở lại và NHNN sẽ không còn nhiều dư địa để giải quyết vấn đề vấn đề thanh khoản hệ thống (vốn đã và đang căng thẳng với mức LDR cao), từ đó gây áp lực lên chi phí vốn và ảnh hưởng tới NIM của ngành ngân hàng.

Nếu xung đột kéo dài, giá hàng hóa có thể tăng trở lại ảnh hưởng lớn tới lạm phát và từ đó đẩy lãi suất lên cao, tác động tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp, có khả năng ảnh hưởng tới nợ xấu và bào mòn lợi nhuận của ngành ngân hàng.

Bên cạnh đó, giá dầu tăng mạnh ảnh hưởng tiêu cực đến biên lợi nhuận của các hãng hàng không. 

Đường không phận ở Trung Đông bị đóng cửa hoặc hạn chế hoạt động đã buộc các hãng hàng không phải bay vòng xa hơn để tránh khu vực xung đột, dẫn đến thời gian bay tăng thêm từ khoảng 30 đến 90 phút đối với các tuyến châu Âu - châu Á, lượng nhiên liệu tiêu thụ tăng khoảng 10 - 15%, chi phí khai thác đội lên do thời gian hoạt động của máy bay kéo dài.

Ngoài ra, rủi ro an ninh và cảnh báo du lịch tăng cao đã khiến nhiều du khách quốc tế hoãn hoặc hủy kế hoạch, ảnh hưởng đến tổng lượng khách.