Thủ tướng chỉ đạo xử lý nghiêm gian lận thi cử, không có vùng cấm

Nhận diện thủ đoạn gian lận mới, tăng cường kiểm soát bằng công nghệ

Chỉ thị số 37/CT-TTg về tăng cường phòng, chống gian lận thi cử, kiểm tra, đánh giá trong giáo dục và đào tạo nhấn mạnh yêu cầu xây dựng môi trường giáo dục trung thực, liêm chính, thực chất, bảo đảm kết quả học tập phản ánh đúng năng lực người học, thực hiện nhất quán phương châm “học thật, thi thật, đánh giá thật”.

Theo Chỉ thị, những năm qua, công tác thi, kiểm tra, đánh giá đã có nhiều đổi mới, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và cơ bản bảo đảm công bằng. Tuy nhiên, ở một số nơi, hoạt động dạy học, kiểm tra, đánh giá và tổ chức thi chưa phản ánh đúng thực chất chất lượng; tình trạng gian lận, vi phạm quy chế, vi phạm liêm chính trong học tập và nghiên cứu khoa học vẫn xảy ra.

Những sai phạm này không chỉ làm sai lệch kết quả đánh giá mà còn ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nhân lực, công bằng trong giáo dục, uy tín của ngành và niềm tin xã hội. Nguyên nhân được chỉ ra là trách nhiệm của một bộ phận giáo viên, cán bộ quản lý và người đứng đầu chưa được thực hiện đầy đủ; ý thức tuân thủ pháp luật chưa nghiêm, bệnh thành tích chưa được khắc phục triệt để. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý, đánh giá thi đua, khen thưởng còn bất cập; công tác phòng ngừa, kiểm soát, giám sát và xử lý vi phạm ở một số nơi chưa kịp thời, nghiêm minh.

Trước thực tế này, Thủ tướng yêu cầu chuyển mạnh từ tập trung phát hiện, xử lý vi phạm sang chủ động quản trị rủi ro, phòng ngừa từ sớm, từ xa, đồng thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi sai phạm. Công tác phòng, chống gian lận phải được thực hiện thường xuyên, đồng bộ, chặt chẽ, phù hợp với từng cấp học, trình độ đào tạo và hình thức thi, kiểm tra, đánh giá.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là rà soát tổng thể, hoàn thiện các quy định, quy chế thi, hướng dẫn và quy trình tổ chức kiểm tra, đánh giá. Việc ứng dụng công nghệ, các biện pháp kỹ thuật cần được tăng cường để phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm. Đồng thời, phải phân định rõ trách nhiệm của từng tổ chức, cá nhân; thiết lập cơ chế kiểm soát chéo, lưu vết hoạt động và kiểm tra độc lập đối với những khâu có nguy cơ cao, ngăn chặn việc can thiệp trái quy định vào quá trình tổ chức thi và đánh giá.

Chỉ thị yêu cầu kiên quyết phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi học thay, thi hộ, đạo văn, sửa điểm, làm lộ, lọt đề thi, sử dụng công nghệ cao để gian lận. Những hành vi bao che, tiếp tay hoặc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tác động đến kết quả học tập, kiểm tra, đánh giá và thi cũng phải được xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật, với tinh thần không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Bộ Giáo dục và Đào tạo được giao rà soát toàn diện các quy định về thi, kiểm tra, đánh giá thường xuyên, định kỳ, cuối khóa và các quy định pháp luật liên quan; kịp thời sửa đổi, bổ sung để nhận diện, phòng ngừa những phương thức gian lận mới, nhất là hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và thiết bị công nghệ cao. Các quy định cần làm rõ hành vi bị nghiêm cấm, quy trình kiểm soát, thẩm quyền và trách nhiệm giải trình của tổ chức, cá nhân liên quan. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trước ngày 15/12/2026.

Cùng với đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo phải rà soát, hướng dẫn việc sử dụng camera, thiết bị rà soát kim loại và các giải pháp kỹ thuật phù hợp tại những khu vực, khâu có nguy cơ cao, trước hết đối với kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia và kỳ thi tốt nghiệp THPT. Việc triển khai phải bảo đảm thiết thực, hiệu quả, an toàn thông tin và tuân thủ quy định pháp luật, hoàn thành trước ngày 31/12/2026.

Bộ cũng có trách nhiệm xây dựng lộ trình từng bước tổ chức kiểm tra, đánh giá và thi trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện, bảo đảm công bằng, hiệu quả; hướng dẫn các sở giáo dục và đào tạo, cơ sở giáo dục phổ thông xây dựng, khai thác ngân hàng câu hỏi phục vụ đánh giá thường xuyên, định kỳ. Đề thi, bài kiểm tra phải bám sát mục tiêu, yêu cầu cần đạt của chương trình, tăng tính khách quan, khả năng phân hóa và phản ánh thực chất kết quả học tập.

Việc xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu để phân tích, đối sánh kết quả học tập, kiểm tra, đánh giá và thi cũng được đặt ra nhằm kịp thời phát hiện, cảnh báo dấu hiệu bất thường, nguy cơ gian lận. Cơ chế tiếp nhận phản ánh, kiến nghị, tố giác và xử lý thông tin phải được thiết lập, vận hành hiệu quả theo đúng thẩm quyền, quy định pháp luật.

Chấm dứt bệnh thành tích, làm rõ trách nhiệm người đứng đầu

Một yêu cầu đáng chú ý khác của Chỉ thị là đổi mới việc giao chỉ tiêu xếp loại, kết quả thi, kiểm tra, đánh giá phục vụ công tác thi đua, khen thưởng tại các cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo, đối với cán bộ quản lý và nhà giáo theo hướng không tạo áp lực thành tích.

Theo đó, không lấy riêng tỷ lệ học sinh khá, giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hoặc kết quả thi làm căn cứ đánh giá, xếp loại, khen thưởng tập thể, cá nhân. Nghiêm cấm việc chỉ đạo, gây sức ép hoặc can thiệp trái quy định nhằm nâng điểm, nâng tỷ lệ tốt nghiệp, làm sai lệch kết quả học tập, kết quả thi hoặc che giấu vi phạm để đạt thành tích. Nhiệm vụ rà soát, đổi mới cơ chế này phải hoàn thành trước ngày 30/11/2026.

Thủ tướng yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm theo quy định về chất lượng, kỷ cương trong thi cử, kiểm tra, đánh giá thuộc phạm vi quản lý. Các địa phương phải chỉ đạo sở giáo dục và đào tạo, cơ sở giáo dục tổ chức thi, kiểm tra, đánh giá nghiêm túc, thực chất, công bằng, khách quan; tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm vi phạm, không chạy theo thành tích, không can thiệp trái quy định vào kết quả học tập và kết quả thi.

UBND cấp xã và các cơ quan chức năng được yêu cầu chủ động nắm tình hình trước, trong và sau các kỳ thi, kiểm tra, đánh giá; kịp thời phát hiện, xử lý hoặc phối hợp xử lý hành vi môi giới, tổ chức gian lận, sản xuất, mua bán, cung cấp hoặc sử dụng thiết bị, phần mềm, dịch vụ phục vụ gian lận. Các địa phương cũng cần rà soát nhu cầu, điều kiện thực tế để đầu tư camera giám sát, thiết bị rà soát kim loại, máy tính và các thiết bị cần thiết, bảo đảm đúng quy định, tiết kiệm, hiệu quả, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí.

Trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở giáo dục, cơ sở đào tạo được nhấn mạnh. Theo Chỉ thị, người đứng đầu các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục phổ thông chịu trách nhiệm toàn diện về liêm chính trong học tập, nghiên cứu khoa học, kiểm tra, đánh giá tại đơn vị.

Các cơ sở phải tăng cường giáo dục đạo đức nghề nghiệp, văn hóa liêm chính và trách nhiệm nêu gương của nhà giáo, cán bộ quản lý; phổ biến đầy đủ quy định, hành vi bị nghiêm cấm, hậu quả và trách nhiệm pháp lý khi vi phạm tới cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh, sinh viên, học viên và cha mẹ học sinh, nhất là vào đầu năm học và trước các kỳ thi.

Đồng thời, cần rà soát, hoàn thiện quy định về liêm chính học thuật phù hợp với đặc thù từng cơ sở; làm rõ cách thức phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi đạo văn, sao chép, thuê hoặc nhờ người khác làm bài, học thay, thi hộ, gian lận trong nghiên cứu khoa học và sử dụng AI trái quy định. Phương pháp học tập, kiểm tra, đánh giá cũng cần đổi mới theo hướng coi trọng quá trình, sản phẩm học tập và nghiên cứu, đánh giá đúng năng lực người học, hạn chế cơ hội gian lận trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh.

Để bảo đảm hiệu lực thực thi, Thủ tướng giao Bộ Công an chủ trì, phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan liên quan rà soát quy định, chế tài xử lý hành vi gian lận; nghiên cứu đề xuất sửa đổi, bổ sung pháp luật khi cần thiết. Các đơn vị nghiệp vụ và công an địa phương phải chủ động phát hiện, điều tra, xử lý hành vi có dấu hiệu tội phạm như tổ chức gian lận thi cử, làm giả tài liệu, mua bán đề thi, đưa hoặc nhận hối lộ, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để can thiệp trái phép vào kết quả thi.

Bộ Công an đồng thời phối hợp bảo đảm an ninh, an toàn các kỳ thi; phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi sử dụng công nghệ cao để gian lận, xâm nhập, chiếm đoạt, sửa đổi dữ liệu trái phép, làm lộ, lọt đề thi và thông tin liên quan. Bộ Khoa học và Công nghệ được giao nghiên cứu, đề xuất giải pháp kỹ thuật, công nghệ phục vụ phòng ngừa, phát hiện gian lận; phối hợp xử lý các hoạt động quảng cáo, cung cấp, môi giới dịch vụ gian lận, nhất là trên không gian mạng, và hỗ trợ bảo đảm an toàn thông tin trong thi trên máy tính.

Việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp theo Chỉ thị số 37/CT-TTg hướng tới thiết lập kỷ cương trong thi cử, kiểm tra, đánh giá, khắc phục bệnh thành tích và củng cố văn hóa liêm chính trong giáo dục. Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm mỗi kết quả học tập, mỗi kỳ thi phản ánh đúng năng lực người học, tạo nền tảng cho một nền giáo dục thực chất, công bằng và đáng tin cậy.