Thí điểm mô hình cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái - Đông Hưng

Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 164/QĐ-TTg phê duyệt Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc).

Mục tiêu tổng quát của Đề án là xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái nói riêng và tỉnh Quảng Ninh nói chung sớm trở thành một trong những trung tâm, đầu mối xuất nhập khẩu, thương mại, dịch vụ, du lịch và kinh tế cửa khẩu trọng điểm của vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc. Đồng thời, cửa khẩu Móng Cái được định hướng trở thành cửa ngõ quan trọng trong lưu thông hàng hóa giữa các nước ASEAN với thị trường Trung Quốc và các quốc gia khác.

Đề án hướng tới xây dựng cửa khẩu quốc tế Móng Cái trở thành một trong những “cửa khẩu kiểu mẫu, thông minh, tiên tiến”, dựa trên nền tảng ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại, gắn với hệ thống giao thông đường bộ đồng bộ, kết nối hiệu quả với cảng biển và sân bay.

Một trong những mục tiêu trọng tâm của Đề án là nâng cao năng lực và hiệu suất thông quan, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính, giảm thời gian chờ đợi của phương tiện, hàng hóa và hành khách, qua đó tiết kiệm chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Song song với đó là đẩy mạnh cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh theo hướng thông thoáng, công khai, minh bạch, bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng, bình đẳng.

Đề án cũng đặt ra yêu cầu gắn phát triển kinh tế cửa khẩu với việc ổn định và nâng cao đời sống nhân dân khu vực biên giới, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, chủ quyền biên giới quốc gia và bảo đảm an ninh mạng.

Theo mục tiêu đề ra, thời gian thông quan tại cửa khẩu quốc tế Móng Cái dự kiến được rút ngắn còn khoảng 4 - 6 giờ, chi phí thông quan, bến bãi, vận chuyển và dịch vụ tại cửa khẩu hai bên giảm khoảng 30 - 40%. Đến năm 2030, năng lực thông quan tại cửa khẩu này phấn đấu tăng khoảng ba lần so với thời điểm hiện tại, góp phần bảo đảm dòng chảy hàng hóa thông suốt và hạn chế đứt gãy chuỗi cung ứng trong các tình huống thiên tai, dịch bệnh.

Mô hình cửa khẩu thông minh Móng Cái - Đông Hưng được xây dựng trên cơ sở ứng dụng khoa học, công nghệ hiện đại, trong đó luồng kiểm soát người xuất nhập cảnh được tổ chức tại khu vực cầu Bắc Luân I, còn luồng kiểm soát phương tiện vận tải và hàng hóa xuất nhập khẩu được triển khai tại khu vực cầu Bắc Luân II. Việc tổ chức tách biệt các luồng kiểm soát này vừa tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu thông qua lại biên giới, vừa hình thành công cụ quản lý hiện đại phục vụ hiệu quả công tác kiểm tra, kiểm soát của các cơ quan chức năng tại cửa khẩu.

Mô hình cửa khẩu thông minh được triển khai trong phạm vi tách biệt, khép kín và thực hiện thí điểm đối với một số nhóm mặt hàng cụ thể, trong khi phương thức giao nhận hàng hóa truyền thống vẫn được duy trì song song. Các mặt hàng được lựa chọn thực hiện thông quan theo mô hình này chủ yếu là nông sản, thủy sản đông lạnh, hàng điện tử và linh kiện điện tử của Việt Nam, cùng với hàng điện tử, linh kiện điện tử xuất khẩu từ Trung Quốc và một số mặt hàng khác, nhằm bảo đảm hiệu quả và tính khả thi của Đề án.

Lộ trình triển khai được chia thành hai giai đoạn: Giai đoạn 1, dự kiến thực hiện trong năm 2026, tại khu vực cầu Bắc Luân I sẽ triển khai luồng kiểm soát người xuất nhập cảnh trên cơ sở hạ tầng hiện có, phục vụ cư dân biên giới và hành khách, phấn đấu hoàn thành trong quý I/2026. Tại khu vực cầu Bắc Luân II, các hạng mục hạ tầng cửa khẩu thông minh sẽ được đầu tư xây dựng, hình thành các luồng chuyên dụng, lắp đặt trang thiết bị để xe tự hành không người lái hoạt động 24/7, đồng thời xây dựng Trung tâm điều hành thông minh.

Giai đoạn 2, từ năm 2027 - 2030, Đề án tiếp tục mở rộng phạm vi cửa khẩu tại khu vực cầu Bắc Luân I, tăng số luồng kiểm soát tự động nhằm đáp ứng nhu cầu xuất nhập cảnh ngày càng tăng. Tại khu vực cầu Bắc Luân II, mô hình cửa khẩu thông minh sẽ được triển khai đồng bộ, tăng số làn chuyên dụng và nâng cao năng lực thông quan theo mô hình xe tự hành không người lái hoặc nghiên cứu xây dựng mô hình vận chuyển hàng hóa bằng hệ thống mono-rail, tùy theo lưu lượng hàng hóa thực tế. Hai bên cũng sẽ phối hợp nghiên cứu xây dựng công trình qua biên giới phục vụ hoạt động cửa khẩu thông minh, tiếp tục đầu tư phát triển các hạng mục hạ tầng như công viên logistics Bắc Luân II, Trung tâm thương mại điện tử, kho hậu cần phục vụ hàng hóa xuất nhập khẩu.

Thời gian thí điểm thực hiện Đề án kéo dài đến hết ngày 31/12/2030.