Logo

Phủ sóng tri thức số, mở cơ hội giảm nghèo bền vững

Hỗ trợ thiết bị, mở rộng hạ tầng viễn thông, phổ cập kỹ năng số và đưa công nghệ vào sản xuất đang tạo thêm cơ hội phát triển cho người dân vùng khó khăn. Khi thông tin được tiếp cận bình đẳng hơn, người dân có thêm điều kiện chủ động phát triển sinh kế, cải thiện thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Viên chức Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bát Xát trực tiếp xuống thôn, bản hỗ trợ người dân cài đặt, sử dụng ứng dụng, góp phần thu hẹp khoảng cách và giảm nghèo thông tin. (Ảnh: MST)
Viên chức Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Bát Xát trực tiếp xuống thôn, bản hỗ trợ người dân cài đặt, sử dụng ứng dụng, góp phần thu hẹp khoảng cách và giảm nghèo thông tin. (Ảnh: MST)

Mở rộng cơ hội tiếp cận công nghệ

Theo Quyết định số 777/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích đến năm 2030, một trong những mục tiêu đáng chú ý là hỗ trợ 400.000 điện thoại thông minh cho hộ nghèo, hộ cận nghèo trên cả nước.

Chương trình được triển khai từ ngày 30/4/2026 đến hết ngày 31/12/2030. Chính sách không áp dụng đối với hộ có học sinh, sinh viên đã được hỗ trợ thiết bị đầu cuối từ Chương trình “Sóng và máy tính cho em”, cũng như các hộ đã được hỗ trợ thiết bị từ nguồn ngân sách nhà nước trong các chương trình khác kể từ ngày 1/1/2021 đến thời điểm lập danh sách hỗ trợ.

Không chỉ hỗ trợ thiết bị, Chương trình phấn đấu 100% hộ nghèo, hộ cận nghèo có nhu cầu được hỗ trợ sử dụng dịch vụ truy nhập Internet băng rộng cố định mặt đất hoặc dịch vụ viễn thông di động mặt đất.

Đối với những địa bàn còn khó khăn, các thôn thuộc xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn, khu vực bãi ngang, ven biển, hải đảo và nhà giàn trên biển thuộc phạm vi quy định sẽ được hỗ trợ cung cấp dịch vụ viễn thông di động và Internet băng rộng cố định.

Các cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, trạm y tế xã và điểm hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số ứng dụng công nghệ thông tin tại những địa bàn thuộc diện hỗ trợ cũng được tạo điều kiện tiếp cận dịch vụ Internet băng rộng cố định. Chương trình đồng thời đặt mục tiêu hỗ trợ 100% ngư dân trên tàu, thuyền Việt Nam đánh bắt trên biển có nhu cầu sử dụng dịch vụ viễn thông di động hàng hải.

Cùng với hỗ trợ người sử dụng, việc phát triển mới và duy trì hạ tầng viễn thông tại những khu vực chưa có dịch vụ viễn thông di động mặt đất sẽ góp phần từng bước mở rộng vùng phủ sóng, nâng cao khả năng kết nối.

Những mục tiêu này cho thấy giảm nghèo trong bối cảnh chuyển đổi số không chỉ là hỗ trợ thu nhập hay sinh kế trước mắt mà còn phải bảo đảm người dân có điều kiện tiếp cận hạ tầng, thiết bị và các dịch vụ thiết yếu. Bởi nếu thiếu kết nối, thiếu phương tiện và kỹ năng sử dụng công nghệ, người nghèo sẽ gặp thêm bất lợi trong tiếp cận thông tin, giáo dục, y tế, việc làm và các cơ hội phát triển.

Đưa công nghệ đến gần người dân vùng cao

Từ chính sách mở rộng khả năng tiếp cận viễn thông, thực tiễn tại các địa phương cho thấy, khi công nghệ được đưa vào những nhu cầu cụ thể của đời sống, người dân có thể từng bước biến thông tin thành nguồn lực phát triển.

Tại xã Bát Xát (Lào Cai), ứng dụng “Nông nghiệp thông minh Bát Xát” đang trở thành cầu nối tri thức, giúp nông dân tiếp cận thông tin sản xuất và thị trường ngay trên điện thoại thông minh.

Được Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã đưa vào vận hành, ứng dụng tích hợp nhiều tiện ích như tra cứu kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, cập nhật giá cả thị trường và kết nối tư vấn với chuyên gia. Những kiến thức trước đây người dân phải tìm kiếm qua nhiều kênh nay được tập hợp trên một nền tảng, trở thành cuốn cẩm nang số phục vụ sản xuất.

Để ứng dụng thực sự đi vào đời sống, đội ngũ viên chức của Trung tâm trực tiếp xuống từng thôn, bản hướng dẫn người dân cài đặt, đăng ký tài khoản và sử dụng các tính năng. Những hộ lớn tuổi, hạn chế kỹ năng công nghệ được ưu tiên hỗ trợ; các lớp tập huấn ngắn cũng được tổ chức để bà con từng bước làm quen với phương thức tiếp cận thông tin mới.

Không dừng ở việc cung cấp thông tin, địa phương đang từng bước ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất nông nghiệp. Tận dụng lợi thế khí hậu và thổ nhưỡng, Bát Xát hình thành các mô hình trồng rau, dược liệu, cây ăn quả ôn đới ứng dụng công nghệ cao. Nhà kính, hệ thống tưới nhỏ giọt, cảm biến theo dõi độ ẩm và dinh dưỡng đất được đưa vào vận hành, giúp người dân kiểm soát tốt hơn quá trình sinh trưởng của cây trồng, hạn chế rủi ro do thời tiết.

Một số hợp tác xã còn áp dụng truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, góp phần nâng cao uy tín và giá trị nông sản. Cùng với đó, chính quyền địa phương tăng cường đào tạo kỹ thuật, kết nối doanh nghiệp và thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm qua các nền tảng số.

Từ việc tiếp cận kỹ thuật, thông tin thị trường đến ứng dụng công nghệ trong sản xuất, người nông dân đang từng bước thay đổi phương thức canh tác, giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm truyền thống. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và cải thiện thu nhập.

Giảm nghèo thông tin từ cơ sở

Tại xã Phù Yên (Sơn La), triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, gắn với mục tiêu giảm nghèo thông tin.

Sau sáp nhập, địa bàn xã rộng, dân số đông, nhiều khu vực cách xa trung tâm. Việc bảo đảm người dân được tiếp cận thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời vì thế trở thành yêu cầu cấp thiết.

Một trong những giải pháp nổi bật là thành lập 61 tổ công nghệ số cộng đồng tại các bản, tiểu khu. Với lực lượng nòng cốt là đoàn viên, thanh niên, các tổ thường xuyên xuống cơ sở hướng dẫn người dân cài đặt và sử dụng những ứng dụng thiết yếu như VNeID, VssID, dịch vụ công trực tuyến và các nền tảng số khác.

Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, thành viên các tổ công nghệ số cộng đồng giúp người dân từng bước thay đổi thói quen tiếp cận thông tin. Nhiều người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số và người dân ở các bản vùng xa lần đầu biết cách tra cứu thông tin, thực hiện thủ tục hành chính trên điện thoại thông minh, tiếp cận chính sách hỗ trợ của Nhà nước mà không phải đi lại nhiều lần.

Cùng với hỗ trợ người dân, Phù Yên tập trung xây dựng chính quyền số nhằm nâng cao chất lượng phục vụ. Địa phương chỉ đạo 100% thủ tục hành chính được giải quyết trên môi trường điện tử, bảo đảm hồ sơ được liên thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia. Việc số hóa quy trình xử lý giúp người dân dễ dàng tìm hiểu thủ tục, theo dõi tiến độ giải quyết, tiết kiệm thời gian và chi phí.

Xã cũng đã hoàn thành kết nối 13 cơ sở dữ liệu quốc gia phục vụ công tác hành chính, quản lý dân cư; triển khai đồng bộ 8 phần mềm, nền tảng số do Trung ương chuyển giao. Các hoạt động quản lý, điều hành, xử lý văn bản, quản lý hồ sơ cán bộ, thi đua, khen thưởng từng bước được thực hiện trên môi trường số.

Những kết quả này cho thấy chuyển đổi số ở cơ sở không chỉ là thay đổi phưthức quản lý mà còn trực tiếp mở rộng khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ công của người dân. Khi các rào cản về khoảng cách địa lý và kỹ năng công nghệ từng bước được tháo gỡ, người dân vùng xa có thêm cơ hội tiếp cận chính sách, tri thức và các nguồn lực phát triển.

Truyền thông và chuyển đổi số - đòn bẩy giảm nghèo bền vững tại các vùng cao, dân tộc thiểu số. (Ảnh: MST)

Từ thông tin đến hành động phát triển sinh kế

Nếu Phù Yên chú trọng đưa các dịch vụ số đến từng bản, thì tại xã Văn Chấn (Lào Cai), công tác truyền thông và chuyển đổi số được gắn với mục tiêu thay đổi nhận thức, khơi dậy tinh thần tự lực trong giảm nghèo.

Địa phương xác định, giảm nghèo không thể chỉ dựa vào hỗ trợ vốn hay triển khai các mô hình sản xuất mà cần bắt đầu từ việc thay đổi tư duy. Người dân phải chủ động phát huy nội lực, lựa chọn mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện tự nhiên và khả năng của gia đình.

Vì vậy, công tác tuyên truyền được triển khai thường xuyên thông qua hội nghị, sinh hoạt của các hội, đoàn thể, cuộc họp thôn và hệ thống loa truyền thanh cơ sở. Song song với các hình thức truyền thống, Văn Chấn tận dụng nền tảng số như Zalo, fanpage để chuyển tải thông tin về chính sách hỗ trợ, vay vốn ưu đãi, mô hình sản xuất hiệu quả và lịch tập huấn kỹ thuật.

Tại thôn Thác Hoa, thông qua các cuộc họp thôn và sinh hoạt hội, đoàn thể, người dân không chỉ được phổ biến chính sách mà còn được định hướng lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu và tập quán canh tác. Nhờ nắm bắt thông tin, nhiều hộ mạnh dạn thay đổi phương thức sản xuất, chủ động vay vốn, đầu tư phát triển kinh tế và từng bước nâng cao thu nhập.

Truyền thông vì thế không chỉ dừng ở việc phổ biến chủ trương, chính sách mà hướng tới hỗ trợ người dân đưa thông tin vào thực tiễn. Các nội dung về y tế, giáo dục, việc làm, xuất khẩu lao động và an sinh xã hội được chuyển tải thường xuyên, giúp người dân chủ động tìm kiếm cơ hội cải thiện cuộc sống.

Cùng với đó, địa phương đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong sản xuất nông nghiệp, khuyến khích sử dụng phân vi sinh, hệ thống tưới tiết kiệm và công nghệ chế biến nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Năm 2025, thu nhập bình quân đầu người của xã đạt khoảng 50 triệu đồng/năm; 28 thôn đạt chuẩn nông thôn mới, một thôn đạt chuẩn kiểu mẫu. Tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 64,5%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ chiếm 36,2%. Hơn 2.130 lao động được giải quyết việc làm, với trên 1.000 người chuyển dịch sang lĩnh vực phi nông nghiệp.

Hiện xã có 5 cơ sở chế biến nông sản hữu cơ, xây dựng các mô hình liên kết chuỗi giá trị với 17 hợp tác xã, 71 tổ hợp tác và 45 doanh nghiệp, tạo việc làm ổn định cho trên 2.000 lao động. Bên cạnh đó, du lịch nông thôn gắn với nông nghiệp hữu cơ và trải nghiệm sản xuất đang mở ra hướng phát triển mới, góp phần đa dạng hóa sinh kế.

Giai đoạn 2025-2030, Văn Chấn tiếp tục đặt mục tiêu tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng chuyên canh, phát triển các sản phẩm chủ lực như lúa hữu cơ, ngô nếp, rau an toàn, cây ăn quả và quế đặc sản. Truyền thông và chuyển đổi số được xác định là nền tảng hỗ trợ quá trình phát triển nông nghiệp, bảo vệ môi trường và xây dựng nông thôn mới bền vững.

Bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau

Thực tiễn tại Bát Xát, Phù Yên và Văn Chấn cho thấy, giảm nghèo thông tin có mối liên hệ trực tiếp với khả năng phát triển sinh kế. Khi được tiếp cận thông tin kịp thời, người dân có thể chủ động tìm hiểu kỹ thuật sản xuất, nắm bắt thị trường, tiếp cận chính sách hỗ trợ và lựa chọn hướng phát triển phù hợp.

Tuy nhiên, để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực giảm nghèo, cần giải quyết đồng thời nhiều điều kiện: hạ tầng viễn thông phải được mở rộng, thiết bị đầu cuối phải đến được với người dân, kỹ năng số cần được phổ cập và các nền tảng công nghệ phải xuất phát từ nhu cầu thực tế.

Chính sách hỗ trợ 400.000 điện thoại thông minh cùng mục tiêu mở rộng dịch vụ viễn thông công ích đến năm 2030 là một bước đi quan trọng nhằm tạo điều kiện tiếp cận ban đầu. Nhưng thiết bị và kết nối mới chỉ là điều kiện cần. Điều quan trọng hơn là người dân có thể sử dụng công nghệ để học tập, sản xuất, kinh doanh, tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục và các chính sách an sinh.

Giảm nghèo bền vững vì thế cần chuyển mạnh từ hỗ trợ đơn thuần sang nâng cao năng lực tự chủ của người dân. Nhà nước bảo đảm hạ tầng, chính sách và cơ hội tiếp cận; chính quyền cơ sở, các tổ chức, doanh nghiệp đồng hành đưa tri thức và công nghệ vào đời sống; người dân chủ động học hỏi, ứng dụng và phát huy nội lực.

Khi thông tin không còn là rào cản, công nghệ không còn là khoảng cách và người dân có đủ điều kiện làm chủ các cơ hội phát triển, chuyển đổi số sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy giảm nghèo bao trùm, thu hẹp chênh lệch giữa các vùng miền và bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển.