Chuyển đổi số mở lối giảm nghèo bền vững
Không chỉ hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ, chuyển đổi số và ứng dụng khoa học, công nghệ đang tạo thêm cơ hội phát triển sinh kế, mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng cuộc sống. Thực tiễn tại Quảng Ninh, Lào Cai và Ninh Bình cho thấy, khi người dân được trang bị tri thức và trao công cụ phù hợp, giảm nghèo có thể chuyển từ hỗ trợ trước mắt sang tạo động lực phát triển lâu dài.

Đưa tri thức số đến từng người dân
Tại Quảng Ninh, phong trào “Bình dân học vụ số” đang từng bước đưa khoa học, công nghệ và tri thức số đến gần hơn với người dân. Từ vùng sâu, vùng xa đến các khu dân cư đô thị, những lớp học hướng dẫn sử dụng điện thoại thông minh, truy cập dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt hay quảng bá sản phẩm trên nền tảng số đã trở thành hoạt động thiết thực trong cộng đồng.
Điểm nổi bật của phong trào là cách triển khai gần dân, sát thực tế với phương châm “cầm tay chỉ việc”. Những người trước đây còn e ngại công nghệ, đặc biệt là người cao tuổi, người trung niên và đồng bào dân tộc thiểu số, từng bước biết sử dụng các nền tảng số để phục vụ cuộc sống, sản xuất và kinh doanh.
Theo Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Ninh, phong trào không chỉ hướng tới phổ cập kỹ năng số mà còn góp phần “giảm nghèo thông tin”, một dạng nghèo mới trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ. Khi được tiếp cận thông tin, tri thức khoa học và công nghệ, người dân có thêm điều kiện học hỏi, nâng cao năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào đời sống kinh tế - xã hội.
Đáng chú ý, Quảng Ninh đang từng bước đưa những công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động đào tạo và học tập cộng đồng. Trong quý I/2026, toàn tỉnh tổ chức 357 lớp tập huấn chuyển đổi số, kỹ năng số cho hơn 34.000 lượt cán bộ, công chức; đồng thời triển khai 138 lớp đào tạo kỹ năng số cho gần 15.000 công nhân, người lao động tại doanh nghiệp, hợp tác xã. Đáng chú ý, 100% chương trình đào tạo trên địa bàn đã tích hợp nội dung ứng dụng AI trong dạy và học.
Cùng với đó, các mô hình “Tổ công nghệ số cộng đồng”, “Gia đình số”, “Chợ số - Nông thôn số” được nhân rộng, tạo điều kiện để người dân tiếp cận công nghệ ngay tại nơi sinh sống. Lực lượng thanh niên cũng phát huy vai trò nòng cốt khi trực tiếp xuống cơ sở hỗ trợ cài đặt ứng dụng, hướng dẫn sử dụng nền tảng số và giải đáp những vướng mắc trong quá trình tiếp cận công nghệ.
Từ tinh thần “Bình dân học vụ” năm xưa, phong trào hôm nay không chỉ hướng tới phổ cập kỹ năng sử dụng công nghệ mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, giúp người dân từng bước trở thành chủ thể của quá trình chuyển đổi số.
Công nghệ tạo sinh kế, mở rộng thị trường
Nếu Quảng Ninh chú trọng phổ cập tri thức số thì tại Lào Cai, việc gắn chuyển đổi số với tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp đang mở ra những hướng sinh kế mới cho người dân vùng cao.
Tại xã Lùng Phình, việc khai thác lợi thế khí hậu, thổ nhưỡng kết hợp tổ chức sản xuất bài bản đã tạo chuyển biến trong phát triển kinh tế địa phương. Từ phương thức canh tác nhỏ lẻ, manh mún, người dân từng bước chuyển sang sản xuất hàng hóa, gắn với nhu cầu thị trường.
Từ cuối năm 2023, Hợp tác xã Nông nghiệp Lùng Phình triển khai mô hình trồng rau an toàn theo chuỗi liên kết. Đến nay, gần 2ha nhà lưới được đầu tư, diện tích sản xuất mở rộng khoảng 7ha với các loại rau ôn đới như su hào, bắp cải, súp lơ, cà chua, dưa chuột và các sản phẩm nấm.
Quy trình sản xuất được kiểm soát theo hướng an toàn, hạn chế tối đa việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, đáp ứng yêu cầu về vệ sinh thực phẩm. Nhờ sản xuất tập trung và có liên kết tiêu thụ, mỗi năm hợp tác xã cung ứng ra thị trường hơn 100 tấn rau. Sản phẩm không chỉ tiêu thụ trong tỉnh mà còn có mặt tại các hệ thống siêu thị, chuỗi phân phối trong và ngoài địa phương.
Hiện toàn xã Lùng Phình có 2 hợp tác xã và 1 doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất rau an toàn, với tổng diện tích 24,5ha. Các hợp tác xã đóng vai trò tổ chức sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật và kết nối thị trường, tạo điều kiện để người dân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông nghiệp.
Hiệu quả của mô hình không chỉ thể hiện ở sản lượng và đầu ra sản phẩm mà còn ở việc tạo việc làm tại chỗ, nâng cao thu nhập và thay đổi tư duy sản xuất. Nhiều hộ dân tận dụng đất vườn, đất nương để trồng rau hàng hóa, tham gia chuỗi liên kết, từng bước ổn định sinh kế và cải thiện đời sống.
Từ thực tiễn Lùng Phình cho thấy, ứng dụng khoa học, công nghệ trong nông nghiệp cần đi cùng tổ chức lại sản xuất và kết nối thị trường. Khi người dân được hỗ trợ kỹ thuật, có đơn vị đứng ra liên kết tiêu thụ và từng bước tiếp cận các phương thức kinh doanh mới, sản xuất nông nghiệp vùng cao có thêm điều kiện phát triển theo hướng hàng hóa, nâng cao giá trị.
Ở quy mô toàn tỉnh, Lào Cai xác định chuyển đổi số là một trong những trụ cột thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có mục tiêu giảm nghèo bền vững. Địa phương chú trọng phát triển hạ tầng thông tin, viễn thông, hạ tầng số; đồng thời thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong quản lý, xây dựng thương hiệu nông sản, truy xuất nguồn gốc và kết nối sàn thương mại điện tử.
Việc đào tạo kỹ năng số cho người dân, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, cũng được quan tâm nhằm thu hẹp khoảng cách thông tin, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường. Các mô hình nông thôn số, chính quyền số, kinh tế số từng bước được triển khai, góp phần tạo thêm cơ hội phát triển sinh kế.
Quản trị bằng dữ liệu, giảm nghèo đúng đối tượng
Tại Ninh Bình, chuyển đổi số được gắn với giảm nghèo đa chiều theo hướng kết hợp giữa quản trị dựa trên dữ liệu, phát triển sinh kế và mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu. Cách tiếp cận này không chỉ hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn hỗ trợ trực tiếp người nghèo và các nhóm yếu thế.
Sau hơn 6 tháng thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều địa phương trong tỉnh ghi nhận những chuyển biến trong phương thức quản lý và cung cấp dịch vụ công. Tại phường Thành Nam, tỷ lệ cài đặt ứng dụng công dân số và định danh điện tử VNeID đạt trên 99%. Thông qua các nền tảng trực tuyến, người dân có thể chủ động thực hiện nhiều thủ tục như xác nhận cư trú, đăng ký hộ tịch, khai báo y tế và nộp hồ sơ hành chính.
Việc rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí đi lại và hạn chế các khâu trung gian góp phần giảm gánh nặng cho người dân, nhất là những hộ có thu nhập thấp.
Một điểm đáng chú ý là việc ứng dụng dữ liệu số trong quản lý hộ nghèo, hộ cận nghèo. Thông tin được rà soát, cập nhật thường xuyên giúp xác định chính xác đối tượng thụ hưởng, hạn chế tình trạng trùng lặp hoặc bỏ sót. Trên cơ sở dữ liệu thống nhất, các chương trình đào tạo nghề, hỗ trợ sinh kế và kết nối việc làm có điều kiện triển khai đồng bộ, sát với nhu cầu thực tế.
Cùng với đổi mới phương thức quản lý, khoa học, công nghệ đang góp phần thay đổi hoạt động sản xuất tại khu vực nông thôn. Tại xã Nho Quan, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng gắn với áp dụng tiến bộ kỹ thuật đã giúp nâng cao giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích.
Hợp tác xã Nông nghiệp Đồng Phong là một ví dụ. Từ diện tích trồng lúa kém hiệu quả, hợp tác xã chuyển sang trồng ổi theo quy trình kỹ thuật mới. Sản phẩm được chuẩn hóa, truy xuất nguồn gốc, xây dựng nhãn hiệu và đạt chứng nhận OCOP 3 sao, qua đó mở rộng thị trường tiêu thụ, hạn chế rủi ro “được mùa mất giá”. Việc tổ chức sản xuất theo mô hình hợp tác xã giúp người dân có điều kiện tiếp cận kỹ thuật, xây dựng thương hiệu và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Không dừng ở sản xuất, các nền tảng số, đặc biệt là sàn thương mại điện tử, đang mở rộng không gian tiêu thụ cho nông sản và sản phẩm đặc trưng địa phương. Khi thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất được công khai, minh bạch, sản phẩm có thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng và thị trường rộng lớn hơn.
Song song với phát triển sinh kế, Ninh Bình đẩy mạnh số hóa công tác quản lý hộ nghèo, đơn giản hóa thủ tục hành chính và mở rộng cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được thành lập đồng bộ từ cấp tỉnh đến 129 xã, phường. Toàn tỉnh hiện có hơn 2.100 dịch vụ công trực tuyến, trong đó trên 64% là dịch vụ công trực tuyến toàn trình.
Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều của Ninh Bình giảm xuống còn 0,9%, thấp hơn mức bình quân chung của cả nước. Kết quả này cho thấy vai trò của chuyển đổi số không chỉ nằm ở hiện đại hóa nền hành chính mà còn ở khả năng hỗ trợ người dân tiếp cận chính sách, giảm chi phí và mở rộng cơ hội phát triển kinh tế.
Lấy người dân làm trung tâm của chuyển đổi số
Thực tiễn tại Quảng Ninh, Lào Cai và Ninh Bình cho thấy, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đang tạo ra những cách tiếp cận mới trong công tác giảm nghèo. Mỗi địa phương có cách triển khai khác nhau, nhưng đều hướng tới mục tiêu đưa tri thức, công nghệ và cơ hội phát triển đến gần hơn với người dân.
Trong đó, phổ cập kỹ năng số là điều kiện để người dân không bị bỏ lại phía sau; ứng dụng khoa học, công nghệ trong sản xuất giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm; còn dữ liệu số và các nền tảng trực tuyến góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, mở rộng thị trường và bảo đảm chính sách an sinh đến đúng đối tượng.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người dân có khả năng tiếp cận, sử dụng và làm chủ. Bởi vậy, cùng với đầu tư hạ tầng số, việc đào tạo kỹ năng, hỗ trợ các nhóm yếu thế và xây dựng những mô hình sinh kế phù hợp với điều kiện từng địa bàn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Giảm nghèo bền vững không chỉ là giúp người dân vượt qua khó khăn trước mắt mà còn phải tạo điều kiện để họ tự nâng cao năng lực, chủ động tìm kiếm cơ hội và cải thiện cuộc sống bằng chính sức lao động của mình. Khi khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với nhu cầu của người dân, công nghệ sẽ không còn là công cụ xa lạ mà trở thành nguồn lực phát triển, góp phần thu hẹp khoảng cách, mở rộng cơ hội và thúc đẩy tăng trưởng bao trùm, bền vững.








