Ngân hàng Nhà nước siết quản lý lãi suất huy động, ngăn tình trạng giảm lãi suất chỉ mang tính hình thức

Theo Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 (TP Hà Nội), từ quý IV/2025 đến nay, thị trường tiền tệ xuất hiện nhiều diễn biến bất lợi. Thanh khoản của hệ thống ngân hàng có thời điểm gặp khó khăn, trong khi mặt bằng lãi suất huy động và cho vay duy trì ở mức cao, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của người dân và doanh nghiệp.

Bối cảnh này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải ổn định thị trường tiền tệ, giảm chi phí vốn và hỗ trợ phục hồi tăng trưởng kinh tế.

Để thực hiện mục tiêu đó, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai nhiều giải pháp điều hành. Đáng chú ý, theo kết luận của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước tại cuộc họp ngày 9/4, các tổ chức tín dụng được yêu cầu từ ngày 10/4 giảm tối thiểu 0,5%/năm đối với lãi suất tiền gửi các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên so với mức áp dụng cuối tháng 3.

Song song với việc giảm lãi suất huy động, các ngân hàng cũng phải tiếp tục hạ lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh.

Không để giảm lãi suất chỉ trên giấy tờ

Tuy nhiên, qua công tác thanh tra, giám sát và báo cáo từ các tổ chức tín dụng, Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 cho biết vẫn còn tồn tại một số vấn đề liên quan đến hoạt động huy động vốn và áp dụng lãi suất. Cơ quan quản lý yêu cầu các ngân hàng thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước về giảm mặt bằng lãi suất, bảo đảm doanh nghiệp và người dân được tiếp cận vốn với chi phí hợp lý.

Các tổ chức tín dụng phải công khai, niêm yết và áp dụng lãi suất đúng quy định, đồng thời bảo đảm sự thống nhất giữa lãi suất niêm yết, lãi suất công bố và mức lãi suất thực tế áp dụng đối với khách hàng.

Ngân hàng Nhà nước nhấn mạnh, không để xảy ra tình trạng giảm lãi suất mang tính hình thức hoặc sử dụng các cơ chế khiến mức lãi suất thực tế cao hơn lãi suất đã công bố.

Bên cạnh việc giảm lãi suất, Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 yêu cầu các ngân hàng rà soát toàn bộ các chương trình ưu đãi, chính sách cộng lãi suất và cơ chế phê duyệt lãi suất ngoại lệ. Mục tiêu là bảo đảm các chính sách này không làm gia tăng mặt bằng lãi suất huy động và không tạo ra cuộc đua lãi suất giữa các tổ chức tín dụng.

Cơ quan quản lý cũng lưu ý các ngân hàng phải tuân thủ nghiêm các quy định liên quan đến huy động ngoại tệ và cho vay cầm cố bằng ngoại tệ. Đặc biệt, cần ngăn chặn tình trạng lợi dụng hoặc lách quy định để cho vay VND có tài sản bảo đảm bằng ngoại tệ rồi gửi ngược trở lại ngân hàng nhằm hưởng chênh lệch lãi suất.

Tăng cường kiểm soát rủi ro trong huy động vốn

Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 yêu cầu các tổ chức tín dụng đẩy mạnh công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ và quản lý rủi ro đối với hoạt động huy động vốn. Những trường hợp áp dụng lãi suất thỏa thuận hoặc cộng thêm lãi suất phải được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm tuân thủ đúng quy định và đúng thẩm quyền.

Đồng thời, các ngân hàng cần tăng cường giám sát rủi ro hoạt động và rủi ro đạo đức, kịp thời phát hiện các hành vi vi phạm trong quá trình huy động vốn và áp dụng lãi suất.

Theo cơ quan quản lý, việc kiểm soát tốt các rủi ro này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi người gửi tiền mà còn góp phần bảo đảm sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

Một trong những nội dung được Ngân hàng Nhà nước đặc biệt nhấn mạnh là việc phòng ngừa các hành vi lợi dụng hoạt động huy động vốn để lừa đảo khách hàng. Các tổ chức tín dụng được yêu cầu không để xảy ra tình trạng nhân viên lợi dụng vị trí công tác hoặc sự tin tưởng của khách hàng nhằm chiếm đoạt tiền gửi dưới bất kỳ hình thức nào.

Những hành vi như hứa hẹn mức lãi suất cao hơn lãi suất niêm yết, yêu cầu khách hàng ký trước hồ sơ hoặc dụ dỗ truy cập các website giả mạo để đánh cắp thông tin và tài sản đều phải được phát hiện và xử lý kịp thời. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc vi phạm pháp luật, các ngân hàng phải nhanh chóng báo cáo và chuyển cơ quan chức năng xử lý theo quy định.

Tạo dư địa giảm lãi suất, thúc đẩy tăng trưởng tín dụng

Bên cạnh các biện pháp quản lý lãi suất, Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 cũng yêu cầu các ngân hàng kiểm soát chặt cơ cấu kỳ hạn huy động và cho vay, đặc biệt đối với nguồn vốn trung và dài hạn. Việc cân đối hợp lý giữa kỳ hạn nguồn vốn và kỳ hạn sử dụng vốn sẽ giúp hạn chế rủi ro chênh lệch kỳ hạn và nâng cao an toàn hoạt động.

Các tổ chức tín dụng được khuyến khích chủ động tiết giảm chi phí hoạt động, tối ưu nguồn vốn nhằm tạo thêm dư địa giảm lãi suất huy động và cho vay trong thời gian tới. Dòng vốn tín dụng cần tập trung vào lĩnh vực sản xuất kinh doanh, các ngành ưu tiên và những động lực tăng trưởng của nền kinh tế.

Song song với đó, các ngân hàng phải tăng cường kiểm soát nợ quá hạn, thu hồi nợ nhóm 2 và nợ xấu, đồng thời nâng cao chất lượng thẩm định và giám sát sử dụng vốn vay để hạn chế phát sinh nợ xấu mới.

Việc yêu cầu giảm lãi suất đi kèm với tăng cường giám sát cho thấy quyết tâm của cơ quan quản lý trong việc đưa mặt bằng lãi suất về mức hợp lý hơn, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân tiếp cận vốn thuận lợi.

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều thách thức, việc duy trì sự ổn định của hệ thống ngân hàng, kiểm soát rủi ro và bảo đảm dòng vốn chảy đúng hướng được xem là những điều kiện quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.