Mục tiêu 1 triệu “doanh nghiệp một người” - đòn bẩy mới cho kinh tế số Việt Nam

Mô hình doanh nghiệp số hóa toàn diện, mở cơ hội khởi nghiệp cho mọi người dân

Nghị quyết số 86/NQ-CP về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo đã lần đầu tiên đặt vấn đề thí điểm mô hình “doanh nghiệp một người” (One-Person Company - OPC), mở ra hướng đi mới cho phát triển kinh tế số tại Việt Nam. Theo đại diện Cục Khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ (Bộ KH&CN), đây là mô hình doanh nghiệp do một cá nhân duy nhất sở hữu và vận hành, nhưng khác biệt căn bản với hộ kinh doanh truyền thống hay freelancer nhờ được hỗ trợ toàn diện bởi công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng quản trị hiện đại.

Nếu trước đây, để vận hành một doanh nghiệp cần ít nhất một bộ máy khoảng 5 người gồm lãnh đạo, kế toán và các bộ phận chức năng, thì nay với sự hỗ trợ của trợ lý ảo, phần mềm kế toán, quản trị tài chính, marketing tự động và các nền tảng bán hàng số, một cá nhân hoàn toàn có thể điều hành hiệu quả toàn bộ hoạt động kinh doanh.

Mô hình này hướng tới việc “chính thức hóa” khu vực kinh tế cá thể vốn đang hoạt động mạnh mẽ nhưng thiếu tư cách pháp lý minh bạch, bao gồm hộ kinh doanh nhỏ, người bán hàng trực tuyến, chuyên gia tư vấn độc lập, nhà thiết kế, lập trình viên hay lao động tự do. Qua đó, từng cá nhân có thể trở thành một “doanh nhân số”, tiếp cận đầy đủ hơn với hệ thống pháp luật, tín dụng, an sinh xã hội và các cơ hội phát triển bền vững.

Theo ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ, mục tiêu dài hạn là xây dựng khoảng 1 triệu doanh nghiệp một người trong giai đoạn đầu, hướng tới 10 triệu doanh nghiệp một người vào năm 2045. Khi đạt tỷ lệ khoảng 35 người dân có một doanh nghiệp, Việt Nam có thể tiến gần hơn tới một nền kinh tế năng động, giải quyết hiệu quả bài toán việc làm và thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ.

Ở góc độ vĩ mô, mô hình doanh nghiệp một người không chỉ là một sáng kiến công nghệ mà còn là chiến lược kinh tế xã hội mang tính dài hạn. Theo phân tích của Bộ KH&CN, những nền kinh tế năng động thường đạt tỷ lệ khoảng 30 người dân trên một doanh nghiệp, trong khi Việt Nam hiện vẫn ở mức hơn 100 người dân mới có một doanh nghiệp. Điều này cho thấy dư địa rất lớn để mở rộng lực lượng kinh doanh và tăng cường năng suất quốc gia.

Việc phát triển rộng rãi doanh nghiệp một người sẽ tạo điều kiện để người dân tự tạo việc làm, tự chủ thu nhập và chuyển đổi từ lao động tự do sang khu vực kinh tế chính thức. Đây được xem là bước tiến quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu “toàn dân khởi nghiệp”, đưa khởi nghiệp sáng tạo trở thành cơ hội phổ cập thay vì chỉ dành cho nhóm nhỏ doanh nghiệp có nguồn lực mạnh.

Đối với Nhà nước, sự phát triển của mô hình này còn góp phần mở rộng cơ sở thuế bền vững, tăng tính minh bạch của nền kinh tế, giảm gánh nặng quản lý thông qua dữ liệu số hóa và quản trị điện tử. Đồng thời, khi nhiều cá nhân tham gia thị trường với tư cách pháp lý rõ ràng, sức sáng tạo trong xã hội cũng được giải phóng mạnh mẽ hơn, tạo ra lực lượng doanh nhân mới cho nền kinh tế số.

Xây dựng hệ sinh thái pháp lý, tài chính và công nghệ đồng bộ

Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển doanh nghiệp một người, Bộ KH&CN đang phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng Đề án phát triển mô hình này theo hướng tối giản hóa tối đa các quy định về thuế, kế toán và báo cáo tài chính.

Mục tiêu là tạo ra môi trường “dễ gia nhập - dễ vận hành - dễ tuân thủ”, giúp người dân có thể khởi nghiệp với chi phí thấp nhất và ít rào cản hành chính nhất.Song song với đó, hạ tầng số dùng chung sẽ được đầu tư mạnh, bao gồm các nền tảng hỗ trợ kế toán, quản trị tài chính, nhân sự, khai báo thuế, cũng như hệ thống trợ lý pháp lý ảo triển khai đến tận cấp xã. Điều này giúp cá nhân ở mọi khu vực có thể tiếp cận thông tin, vận hành doanh nghiệp và thực hiện các thủ tục pháp lý một cách thuận tiện.

Ngoài yếu tố công nghệ, Bộ cũng định hướng xây dựng mạng lưới tối thiểu 300 không gian khởi nghiệp gắn với các trung tâm đổi mới sáng tạo trên cả nước, cùng các vườn ươm chuyên ngành nhằm cung cấp hỗ trợ kỹ thuật, tri thức và kết nối thị trường cho người khởi nghiệp.

Trong lĩnh vực vốn, các cơ chế như sàn giao dịch dành riêng cho startup, chứng khoán hóa tài sản trí tuệ, sử dụng kết quả nghiên cứu làm tài sản góp vốn hoặc thế chấp cũng đang được nghiên cứu để mở rộng khả năng huy động tài chính cho các doanh nhân cá nhân.

Thực tế, tại Việt Nam hiện đã có nhiều cá nhân hoạt động theo mô hình tương tự doanh nghiệp một người trong các lĩnh vực tư vấn, thiết kế, thương mại điện tử, sáng tạo nội dung hay công nghệ. Tuy nhiên, phần lớn vẫn hoạt động dưới dạng phi chính thức hoặc bán chính thức, chưa tận dụng đầy đủ lợi ích của khung pháp lý doanh nghiệp.

Việc chính thức hóa mô hình này thông qua chính sách quốc gia không chỉ giúp hợp pháp hóa hoạt động kinh doanh, mà còn tạo điều kiện hình thành một thế hệ doanh nhân số mới - linh hoạt, sáng tạo, tận dụng công nghệ và có khả năng cạnh tranh trong môi trường toàn cầu.

Trong bối cảnh AI, tự động hóa và nền tảng số đang tái định hình toàn bộ cấu trúc lao động, “doanh nghiệp một người” có thể trở thành nền tảng phổ cập tinh thần doanh nhân trong xã hội, nơi mỗi người dân đều có cơ hội trở thành chủ thể kinh tế độc lập.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây không chỉ là một mô hình kinh doanh mới mà còn có thể trở thành động lực chiến lược giúp Việt Nam mở rộng lực lượng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng bền vững và xây dựng một nền kinh tế số toàn dân trong dài hạn.