Đột phá mạnh mẽ về thể chế, khơi thông nguồn lực cho phát triển

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, với những thời cơ và vận hội mới, việc đẩy mạnh đột phá về thể chế, tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang tính quyết định nhằm tháo gỡ các “nút thắt”, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy đất nước phát triển, hướng tới những mục tiêu chiến lược đã đề ra.

Hoàn thiện thể chế, kiến tạo môi trường thuận lợi cho phát triển

Trong tiến trình đổi mới, Đảng ta luôn coi hoàn thiện thể chế là ưu tiên, là “đột phá của đột phá”, nhằm kiến tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội. Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII đã đặt hoàn thiện đồng bộ thể chế là đột phá chiến lược ở vị trí đầu tiên và quan trọng nhất, bên cạnh phát triển nguồn nhân lực và xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng.

Thực hiện Nghị quyết Đại hội, thời gian qua, chúng ta đã không ngừng hoàn thiện thể chế, pháp luật và đã đạt được những kết quả quan trọng. Minh chứng rõ nét là số lượng lớn các văn bản quy phạm pháp luật đã được Quốc hội (QH) thông qua. Nhiệm kỳ QH khóa XV, sau 19 kỳ họp, bao gồm 9 kỳ họp bất thường (không thường lệ) và 10 kỳ họp thường lệ, QH đã hoàn thành hơn 205 nhiệm vụ lập pháp, vượt 33% so với định hướng ban đầu. Trong đó, chỉ riêng tại Kỳ họp thứ 10, QH đã xem xét, thảo luận, biểu quyết thông qua 51 luật, 39 nghị quyết, trong đó có 8 nghị quyết quy phạm pháp luật; chiếm gần 30% tổng số luật, nghị quyết quy phạm được ban hành của cả nhiệm kỳ. Các luật, nghị quyết mà QH đã thông qua không chỉ kịp thời tháo gỡ các “điểm nghẽn” về cơ chế, chính sách, đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn; mà còn kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho giai đoạn mới, giải phóng các nguồn lực cho phát triển đất nước.

Về phía Chính phủ, trong nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, Chính phủ cũng đã hoàn thiện thể chế với quy mô lớn nhất từ trước tới nay. Thống kê cho thấy, số nghị quyết mà Chính phủ đã ban hành nhiều gấp 2 lần so với nhiệm kỳ trước. Đồng thời, Chính phủ đã ban hành 930 nghị định, tạo cơ sở cho việc triển khai đầy đủ, đồng bộ các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước cũng như các luật mà QH đã thông qua.

Thông qua việc tập trung cho khâu đột phá về thể chế, chúng ta đã bước đầu xây dựng được môi trường pháp lý thông thoáng, thuận lợi để phát huy mọi nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Có thể khẳng định, những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử mà nước ta đã đạt được trong thời gian qua có vai trò quan trọng của công tác xây dựng thể chế, hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Bà Phan Thị Mỹ Dung - Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Tây Ninh đánh giá, đến nay, hệ thống pháp luật của chúng ta đã được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, công khai, minh bạch; quy trình lập pháp được đổi mới, dân chủ và khoa học hơn. Hoạt động tham vấn xã hội được mở rộng; chất lượng nhiều văn bản quy phạm được nâng cao, góp phần tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, bảo đảm an sinh xã hội, quyền con người và quyền công dân.

Đặc biệt, bà Phan Thị Mỹ Dung nhấn mạnh, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đã tạo cơ sở chính trị - pháp lý quan trọng, tăng tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, thúc đẩy cải cách thể chế gắn với cải cách tư pháp và hành chính, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan xây dựng, thi hành và giám sát pháp luật.

Cũng đánh giá cao Nghị quyết này, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng Đoàn đại biểu QH chuyên trách TP Hải Phòng cho hay, nhìn từ góc độ giám sát và lập pháp, có thể nói, Nghị quyết số 66-NQ/TW đã tạo ra một cuộc “đổi mới tư duy” sâu sắc trong toàn bộ chu trình chính sách, từ khâu đề xuất, xây dựng đến tổ chức thực hiện và giám sát pháp luật. Trong đó, tư duy xây dựng pháp luật đã có sự dịch chuyển rõ rệt từ “quản lý” sang “kiến tạo”.

Nghị quyết số 66-NQ/TW cũng đã làm rõ hơn yêu cầu gắn xây dựng pháp luật với thực tiễn điều hành và phát triển; thể hiện rõ hơn tư duy “giám sát để thúc đẩy cải cách” trong hoạt động giám sát. Nghị quyết đồng thời tác động mạnh đến tư duy tổ chức thực hiện chính sách. “Trách nhiệm của người đứng đầu trong xây dựng và thi hành pháp luật được nhấn mạnh hơn; kỷ luật, kỷ cương trong ban hành văn bản được siết chặt hơn; đồng thời, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý, theo dõi, đánh giá thi hành pháp luật được thúc đẩy mạnh mẽ. Những thay đổi này tạo tiền đề quan trọng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của pháp luật trong thực tế”, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga chỉ ra.

Yếu tố then chốt thúc đẩy sự bứt phá

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng được đánh giá là kỳ Đại hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, quyết định đường lối phát triển đất nước trong thời gian tới. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đột phá mạnh mẽ về thể chế, đổi mới tư duy xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật để tháo gỡ các “điểm nghẽn”, khơi thông nguồn lực cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước được đánh giá là cấp thiết hơn bao giờ hết.

Thông tin tại buổi họp báo quốc tế về Đại hội XIV của Đảng mới đây, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh, đổi mới về mặt tư duy, mà trọng tâm là đột phá hoàn thiện về mặt thể chế để phát triển đất nước nhanh và bền vững, tại Đại hội XIV của Đảng. GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho hay, khi nói đến thể chế, nếu Đại hội XIII nói đến thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN thì dự thảo Văn kiện Đại hội XIV xác định thể chế phát triển nhanh, bền vững đất nước; tập trung vào trọng tâm là hoàn thiện hệ thống pháp luật, tháo gỡ các “điểm nghẽn”, các cản trở trong quá trình phát triển, tạo môi trường không gian pháp lý đồng hành, kiến tạo, thúc đẩy sự phát triển, chuyển từ tư duy “quản lý hành chính” sang tư duy “quản trị quốc gia” để phát triển. Không chỉ tháo gỡ “điểm nghẽn” mà còn tập trung thúc đẩy các thể chế mới cho đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, năng suất lao động, năng suất các nhân tố tổng hợp…

TS Nguyễn Sĩ Dũng - nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội chỉ ra thực tế không ít dự án chậm triển khai, không ít sáng kiến bị “mắc kẹt”, không ít nguồn lực xã hội chưa được khơi thông, chủ yếu vì những rào cản thể chế từ thủ tục hành chính phức tạp, pháp luật chồng chéo, xung đột đến tâm lý sợ trách nhiệm trong thực thi công vụ.

Do đó, việc đặt hoàn thiện thể chế phát triển lên vị trí đột phá đầu tiên là một lựa chọn có cơ sở lý luận và thực tiễn sâu sắc. Bởi, thể chế không chỉ là luật pháp, mà là toàn bộ cách thức mà quyền lực được phân bổ và vận hành; là cách Nhà nước tương tác với người dân và doanh nghiệp; là môi trường quyết định việc các nguồn lực có được giải phóng hay bị kìm hãm. TS Nguyễn Sĩ Dũng nêu quan điểm, thể chế phát triển hiện đại trước hết phải là thể chế dự đoán được để người dân và doanh nghiệp có thể yên tâm lập kế hoạch dài hạn; phải minh bạch để mọi quyết định công đều có cơ sở và trách nhiệm rõ ràng; phải ổn định để giảm rủi ro chính sách và cần phải thân thiện để khuyến khích sáng tạo, đầu tư và cống hiến. Một thể chế như vậy không tìm cách kiểm soát mọi hành vi, mà tập trung kiến tạo khuôn khổ, đặt ra chuẩn mực và bảo vệ những nỗ lực làm đúng, làm tốt.

Khẳng định thể chế là đột phá của mọi đột phá, TS Nguyễn Sĩ Dũng cho rằng, nếu thể chế không thông thì nguồn nhân lực khó phát huy được hiệu quả, hạ tầng khó phát huy hết giá trị. Ngược lại, khi thể chế thông suốt, chi phí phát triển sẽ giảm, niềm tin xã hội được củng cố và động lực đổi mới sẽ lan tỏa mạnh mẽ. Trên tinh thần đó, ông Nguyễn Sĩ Dũng đánh giá cao điểm nhấn quan trọng trong tư duy thể chế của giai đoạn tới là chuyển mạnh từ “quản lý” sang “kiến tạo và đồng hành”, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ cơ chế xin - cho sang phục vụ gắn với trách nhiệm giải trình. “Khi thể chế được thiết kế theo hướng đó, Nhà nước không yếu đi, mà ngược lại, trở nên mạnh hơn trong vai trò dẫn dắt phát triển”, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội nhận định.

Trên cơ sở định hướng lớn của dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, các chuyên gia, nhà khoa học, người dân và cộng đồng doanh nghiệp có chung kỳ vọng công tác xây dựng và thực thi pháp luật trong thời gian tới sẽ đổi mới thực chất hơn, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo chủ yếu. Pháp luật sẽ trở thành công cụ quản lý nhà nước hiệu lực, hiệu quả; là nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững và bảo đảm tốt hơn quyền của Nhân dân.