CEO Thiên Minh Rating: Xếp hạng tín nhiệm là 'tấm vé thông hành' đón dòng vốn ngoại trên thị trường trái phiếu

Quy định bắt buộc xếp hạng tín nhiệm từ tháng 9/2025 không chỉ là thước đo minh bạch mà còn tạo đà bứt phá cho các tổ chức phát hành trên thị trường vốn. Theo Tổng giám đốc Thiên Minh Rating, việc sở hữu một báo cáo sức khỏe tài chính chuẩn mực sẽ giúp doanh nghiệp khôi phục trọn vẹn niềm tin của nhà đầu tư và dễ dàng khơi thông những dòng vốn giá rẻ từ quốc tế.

Tháng 9/2025 đánh dấu một cột mốc mang tính bước ngoặt đối với thị trường vốn Việt Nam khi Nghị định 245/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực. Lần đầu tiên, việc xếp hạng tín nhiệm (XHTN) không còn là "tùy chọn" mà trở thành điều kiện tiên quyết cho hầu hết các đợt phát hành trái phiếu ra công chúng.

Làm rõ sự dịch chuyển mang tính hệ thống của thị trường vốn, Báo Pháp luật Việt Nam đã có cuộc trao đổi chuyên môn cùng ông Nguyễn Thanh Nghị, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Xếp hạng tín nhiệm Thiên Minh Rating (TMR). Với tư cách là tổ chức đánh giá độc lập được Bộ Tài chính cấp phép, các nhận định của TMR được xây dựng dựa trên hệ thống công cụ phân tích tài chính chuyên nghiệp, bám sát các tiêu chuẩn và thước đo rủi ro toàn cầu.

Từ "vùng trũng" thông tin đến chuẩn mực bắt buộc

PV: Thưa ông, Nghị định 245/2025/NĐ-CP quy định bắt buộc xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu chào bán ra công chúng từ tháng 9/2025. Nhìn lại chặng đường từ Nghị định 155 (năm 2020) đến nay, ông đánh giá thế nào về sự thay đổi này?

Để hiểu được ý nghĩa của Nghị định 245, chúng ta cần nhìn lại diễn biến thị trường trái phiếu giai đoạn 2020 - 2025. Nghị định 155 trước đây đã mở ra một kênh huy động vốn cực kỳ quan trọng, giúp thị trường trái phiếu phi ngân hàng tăng vọt trong hai năm 2021 và 2022. Tuy nhiên, sự phát triển nóng này đi kèm với một hệ lụy nguy hiểm, đó là sự thiếu hụt thông tin hữu ích.

Lúc này, nhà đầu tư (trái chủ) chợt nhận ra họ đang cầm trong tay những tờ phiếu mà không hề biết về năng lực tài chính hay khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Nghị định 155 vốn đã có yêu cầu XHTN nhưng chỉ giới hạn ở những đợt phát hành quy mô lớn (trên 500 tỷ đồng và trên 50% vốn chủ sở hữu).

Nghị định 245 chính là 'câu trả lời' mang tính hệ thống của cơ quan quản lý. Nó mở rộng yêu cầu XHTN cho tất cả các tổ chức phát hành, không phân biệt quy mô (ngoại trừ các tổ chức tín dụng hoặc trái phiếu được bảo lãnh). Đây không chỉ là việc siết chặt quản lý, mà là nỗ lực mở lại kênh huy động trái phiếu theo hướng bền vững hơn. Khi niềm tin bị tổn thương, "thuốc giải" duy nhất là sự minh bạch.

PV: Nhiều ý kiến cho rằng XHTN sẽ giải quyết "triệt để" tình trạng sai lệch thông tin hiện nay. Ông nghĩ sao về điều này?

Theo tôi, không có giải pháp nào là "triệt để" theo nghĩa loại bỏ hoàn toàn rủi ro. Bởi lẽ sẽ luôn có rủi ro và bất trắc mà bất kỳ người tham gia thị trường nào cũng đều phải chấp nhận.

Hiện nay, doanh nghiệp biết rõ họ có tiền trả nợ hay không, nhưng nhà đầu tư thì không. Cái mà các doanh nghiệp được cấp phép hoạt động xếp hạng tín nhiệm giải quyết được là vấn đề bất đối xứng thông tin.

Báo cáo XHTN dựa trên mô hình đã kiểm chứng sẽ giúp nhà đầu tư biết rõ mức độ rủi ro mà các doanh nghiệp đang chấp nhận là bao nhiêu.

Về cơ bản, xếp hạng tín nhiệm là ý kiến chuyên môn của công ty xếp hạng tín nhiệm. Quy trình đưa ra ý kiến có thể rất chặt chẽ, thông qua nhiều bước phân tích và phản biện bởi các chuyên gia giàu kinh nghiệm. Quy trình này có nhiều phần phân tích và đánh giá các thông tin dự phóng trong tương lai, vốn luôn kèm theo các yếu tố không chắc chắn.

Dù không thể loại trừ 100% sự không chắc chắn, nhưng một báo cáo XHTN dựa trên mô hình đã kiểm chứng sẽ giúp nhà đầu tư biết rõ mức độ rủi ro mà họ đang chấp nhận là bao nhiêu.

Áp lực và cơ hội "lột xác" của doanh nghiệp

PV: Thực tế, không ít doanh nghiệp lo ngại quy định mới sẽ tạo áp lực lớn về công bố thông tin và quản trị rủi ro. Theo ông, đây có phải là một rào cản quá lớn?

Hãy đặt câu hỏi ngược lại: Chúng ta có muốn quay lại giai đoạn 2021 - 2022, nơi bên đi vay chỉ tìm cách nhận vốn mà chưa thực sự có kế hoạch trả nợ khả thi?

Nghị định 245 buộc doanh nghiệp phải 'tự lớn'. Khi làm việc với các đơn vị XHTN, doanh nghiệp phải trả lời được câu hỏi: Dòng tiền trả nợ trong 2-3 năm tới đến từ đâu? Có khỏe mạnh không? Kế hoạch kinh doanh có thực tế không?

Những rào cản kỹ thuật này là cần thiết để sàng lọc thị trường. Nó giúp tăng niềm tin của nhà đầu tư và thúc đẩy các doanh nghiệp tự hoàn thiện hệ thống quản trị rủi ro theo tiêu chuẩn quốc tế. Đây là cái giá xứng đáng để có một kênh huy động vốn ổn định lâu dài.

PV: Đề cập đến chi phí, việc bắt buộc XHTN chắc chắn sẽ làm tăng gánh nặng tài chính cho đơn vị phát hành. Ông có lời khuyên gì để họ nhìn thấy "trái ngọt" từ khoản chi phí này?

Việc bắt buộc xếp hạng tín nhiệm chắc chắn làm tăng chi phí cho đơn vị phát hành, do mô hình kinh doanh phổ biến nhất trong ngành xếp hạng tín nhiệm hiện nay vẫn là "đơn vị phát hành trả". Tuy nhiên, mức tăng này có làm các đơn vị lo ngại hay không? Tôi không cho là như vậy.

Tỉ lệ phí xếp hạng tín nhiệm trên tổng phí phát hành vẫn hầu như không đáng kể, và chúng tôi cho rằng tỉ lệ này cần tăng thêm khi thị trường có cái nhìn đúng hơn về tính hữu dụng của báo cáo xếp hàng tín nhiệm.

Từ góc nhìn của đơn vị phát hành, việc xếp hạng tín nhiệm có thể làm giảm vài điểm phần trăm lãi suất trái phiếu, thậm chí còn lớn hơn chi phí xếp hạng, chưa kể đến lợi ích dài hạn nêu trên.

Ngoài ra, việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam chắc chắn sẽ thu hút nhiều quỹ với dòng vốn ngoại. Các quỹ đầu tư nước ngoài thường có quy định rất khắt khe, chính sách đầu tư của họ dựa nhiều vào điểm xếp hạng tín nhiệm. Nếu không có "chứng chỉ" này, doanh nghiệp Việt sẽ tự đóng cánh cửa tiếp cận nguồn vốn rẻ và dồi dào từ quốc tế.

"Nếu không có 'chứng chỉ' này, doanh nghiệp Việt sẽ tự đóng cánh cửa tiếp cận nguồn vốn rẻ và dồi dào từ quốc tế."

---

— Ông Nguyễn Thanh Nghị

Tổng giám đốc Thiên Minh Rating (TMR)

TMR và cuộc đua công nghệ trong xếp hạng tín nhiệm

PV: TMR nhận giấy phép vào đầu năm 2025, ngay trước "giờ G" của Nghị định 245. Các ông đã chuẩn bị gì cho một thị trường dự báo sẽ tăng vọt về nhu cầu?

Chúng tôi đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Đầu tiên là về con người. Đội ngũ chuyên gia của TMR được tuyển mộ từ các công ty kiểm toán Big 4, các tổ chức tư vấn phát hành và các chuyên gia nghiên cứu kinh tế vĩ mô hàng đầu.

Tiếp đến là công nghệ: Chúng tôi đang đặt cược vào khoa học dữ liệu. TMR đang vận hành thử nghiệm mô hình đánh giá mới mang tên LAGOS, sử dụng Machine Learning để xử lý tệp dữ liệu lớn. Mô hình này giúp chúng tôi xác nhận các dự báo với dữ liệu quá khứ một cách chính xác và khách quan hơn.

Chúng tôi kỳ vọng thị trường trái phiếu sẽ có mức tăng trưởng đột biến vào cuối năm 2026, đầu năm 2027 và hệ thống của TMR đã sẵn sàng để đáp ứng khối lượng công việc đó.

PV: Thách thức lớn nhất mà một công ty XHTN như TMR gặp phải tại thị trường Việt Nam là gì? Có phải là vấn đề dữ liệu hay tính minh bạch của doanh nghiệp?

Theo tôi, thách thức lớn nhất không nằm ở dữ liệu, mà nằm ở nhận thức. Với doanh nghiệp, họ cần hiểu XHTN không phải là một "dấu tích" để làm đẹp hồ sơ cho xong chuyện. Đó là một cam kết nghiêm túc với thị trường.

Với nhà đầu tư, thách thức của chúng tôi là làm sao để họ tin và sử dụng báo cáo XHTN như một kim chỉ nam cho các quyết định đầu tư.

Xây dựng niềm tin cần thời gian và chúng tôi đang nỗ lực chứng minh tính hữu dụng của mình thông qua những báo cáo phân tích sâu sắc, khách quan.

Tầm nhìn châu Á và lời khuyên cho tương lai

PV: Với mục tiêu trở thành đối tác tin cậy hàng đầu tại châu Á, TMR đánh giá thế nào về vị thế của thị trường vốn Việt Nam sau khi Nghị định 245 đi vào cuộc sống?

XHTN là ngôn ngữ chung của thị trường tài chính quốc tế. Việc áp dụng Nghị định 245 cho thấy Việt Nam đang nỗ lực đuổi kịp và tiệm cận với các quy chuẩn khu vực. Điều này giúp nâng hạng thị trường vốn của chúng ta trên bản đồ đầu tư. TMR cũng đang xúc tiến bắt tay với các đối tác chiến lược trong khu vực để bổ sung sức mạnh và tầm nhìn quốc tế.

PV: Cuối cùng, ông có lời khuyên nào cho các doanh nghiệp đang có kế hoạch phát hành trái phiếu sau tháng 9/2025?

"Mỗi doanh nghiệp hãy coi XHTN là một cơ hội để nhìn lại chính mình trước khi bước ra biển lớn."

---

Ông Nguyễn Thanh Nghị

Tổng giám đốc Thiên Minh Rating (TMR)

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện đầy giá trị này!

— Hết —