Loạt chính sách mới chính thức có hiệu lực từ tháng 5/2026

Cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng kinh phí quản lý hành chính sẽ chính thức được áp dụng từ ngày 1/5/2026 theo Nghị định số 75/2026/NĐ-CP.

Cụ thể, văn bản này quy định kinh phí quản lý hành chính giao cho các cơ quan thực hiện chế độ tự chủ sẽ được trích từ nguồn ngân sách nhà nước cấp chi quản lý hành chính và các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định.

Cũng trong ngày 1/5/2026, Nghị định 76/2026/NĐ-CP trong lĩnh vực bình đẳng giới bắt đầu có hiệu lực.

Quy định mới áp dụng mức phạt từ 5 đến 10 triệu đồng đối với hành vi cản trở thành viên trong gia đình tạo thu nhập vì lý do giới tính, đồng thời xử phạt nghiêm các hành vi đối xử bất bình đẳng giữa các thành viên dựa trên yếu tố giới.

Ngay sau đó, từ ngày 10/5/2026, Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung đi vào thực tiễn.

Điểm nhấn đáng chú ý là người sử dụng lao động và người lao động đã tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc sẽ được tự nguyện tham gia loại hình bảo hiểm này thông qua doanh nghiệp.

Cơ quan chức năng nhấn mạnh việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung hoàn toàn không phải là điều kiện bắt buộc để tuyển dụng hay làm tiêu chí đánh giá thi đua khen thưởng.

Mức đóng cụ thể sẽ do hai bên tự thỏa thuận trên cơ sở tự nguyện, tránh tình trạng ép buộc người lao động.

Đến giữa tháng, cụ thể là ngày 15/5/2026, việc sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng sẽ chính thức bị đưa vào khung xử phạt hành chính theo Nghị định số 90/2026/NĐ-CP. Hành vi sử dụng trực tiếp sẽ bị phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng.

Hơn thế nữa, người nào có hành vi chứa chấp người khác sử dụng các loại thuốc lá này tại địa điểm thuộc quyền quản lý của mình cũng sẽ chịu mức phạt từ 5 đến 10 triệu đồng, ngoại trừ trường hợp người chứa chấp có quan hệ ruột thịt hoặc vợ chồng với người vi phạm.

Đồng thời, một bước tiến lớn về chuyển đổi số giáo dục cũng diễn ra từ 15/5/2026 khi Nghị định số 88/2026/NĐ-CP có hiệu lực.

Dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời của công dân sau khi lưu trữ hợp lệ sẽ được liên thông tự động lên ứng dụng định danh điện tử VNeID.

Người dân có quyền khai thác dữ liệu này trên ứng dụng để sử dụng thay thế các loại văn bản giấy tờ truyền thống.

Từ ngày 18/5/2026, những chế tài nghiêm khắc hơn đối với vi phạm chế độ hôn nhân gia đình sẽ được áp dụng theo Nghị định 109/2026/NĐ-CP.

Cơ quan chức năng sẽ phạt tiền từ 5 đến 10 triệu đồng đối với hàng loạt vi phạm liên quan đến quan hệ hôn nhân.

Các hành vi này bao gồm việc đang có vợ hoặc chồng mà vẫn chung sống hay kết hôn với người khác, hoặc chưa có gia đình nhưng lại kết hôn và chung sống với người mà mình biết rõ là đã có gia đình.

Mức phạt tương tự cũng dành cho hành vi kết hôn hoặc chung sống giữa những người từng có mối quan hệ cha mẹ nuôi với con nuôi, cha mẹ kế với con riêng, cũng như các hành vi cản trở ly hôn và yêu sách của cải.

Vào cuối tháng, ngày 25/5/2026, Nghị định 133/2026/NĐ-CP lĩnh vực điện lực bắt đầu có hiệu lực.

Nổi bật nhất là việc chủ nhà trọ thu tiền điện của người thuê cao hơn mức quy định sẽ phải đối mặt với mức phạt từ 20 đến 30 triệu đồng.

Bên cạnh đó, người dân sẽ bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng nếu không thông báo giảm số hộ dùng chung công tơ hoặc kê khai sai số lượng người. Hành vi tự ý lắp đặt hay sửa chữa thiết bị của bên bán điện bị phạt từ 5 đến 8 triệu đồng.

Đặc biệt, hành vi trộm cắp điện bị phạt từ 4 đến 20 triệu đồng tùy giá trị, trong khi việc sử dụng thiết bị điện lớn không đạt chuẩn có thể chịu mức phạt rất nặng lên tới 80 triệu đồng.

Cũng trong ngày 25/5/2026, những quy định mới về trách nhiệm tái chế sản phẩm (EPR) theo Nghị định 110/2026/NĐ-CP sẽ đi vào cuộc sống.

Doanh nghiệp khi đưa hàng hóa ra thị trường bắt buộc phải thực hiện tái chế theo tỷ lệ quy định, kể cả trong trường hợp ủy thác nhập khẩu thì đơn vị ghi nhãn hàng hóa vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý.

Chính sách này nhằm hạn chế triệt để tình trạng lách luật, trốn tránh nghĩa vụ môi trường, dù vẫn có những ngoại lệ cho các doanh nghiệp quy mô nhỏ có doanh thu dưới 30 tỷ đồng một năm hoặc hàng hóa phục vụ mục đích nghiên cứu, xuất khẩu.