HSBC: Việt Nam đang trở thành tâm điểm trên bản đồ thương mại AI của châu Á

AI đang định hình lại bản đồ thương mại khu vực

Theo ông Tim Evans, Tổng Giám đốc Điều hành HSBC Việt Nam, trí tuệ nhân tạo (AI) không còn đơn thuần là câu chuyện về công nghệ mà đã trở thành động lực tái cấu trúc thương mại và chuỗi cung ứng tại châu Á. Đối với Việt Nam – nền kinh tế có độ mở cao và lấy xuất khẩu làm động lực tăng trưởng – đây là cơ hội mang tính bước ngoặt.

Dẫn số liệu từ Khối Nghiên cứu Đầu tư HSBC (HSBC Global Investment Research), ông Evans cho biết thương mại nội vùng châu Á đối với các mặt hàng liên quan đến AI như chip bán dẫn, linh kiện và thiết bị đã đạt gần 2.000 tỷ USD trong năm 2025, gấp đôi so với giai đoạn trước đại dịch. Hiện nhóm hàng này chiếm khoảng 35% tổng kim ngạch xuất khẩu của khu vực, tăng mạnh so với mức 19% của một thập kỷ trước.

Theo HSBC, AI đang thúc đẩy quá trình hội nhập khu vực khi hình thành các hành lang sản xuất mới giữa Bắc Á và Đông Nam Á. Chip nhớ từ Hàn Quốc, bán dẫn tiên tiến của Đài Loan (Trung Quốc) và thiết bị chính xác của Nhật Bản đang được kết nối với các trung tâm lắp ráp, kiểm định tại Đông Nam Á, tạo nên chuỗi sản xuất ngày càng hoàn chỉnh. Hiện hơn 30% hoạt động thương mại liên quan đến AI của châu Á diễn ra ngay trong khu vực.

Việt Nam nổi lên như một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng AI

HSBC đánh giá Việt Nam là nền kinh tế có bước tiến nhanh nhất trong chuỗi giá trị AI toàn cầu trong vòng một thập kỷ qua.

Theo đó, thị phần thương mại toàn cầu của Việt Nam đối với các thiết bị liên quan đến AI đã tăng từ 1,2% năm 2015 lên 12,4% vào năm 2025 – mức tăng cao nhất thế giới trong giai đoạn này.

Một số chỉ dấu cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực. Trong quý I/2026, Đài Loan (Trung Quốc) lần đầu tiên ghi nhận thâm hụt thương mại theo quý với Việt Nam. Trong ba tháng tính đến tháng 5/2026, kim ngạch nhập khẩu của Đài Loan từ Việt Nam tăng 173% so với cùng kỳ, chủ yếu ở nhóm máy móc, thiết bị điện và đồ điện gia dụng.

Ở chiều ngược lại, xuất khẩu của Hàn Quốc sang Việt Nam đầu năm 2026 ghi nhận mức tăng mạnh nhất Đông Nam Á, phản ánh mối liên kết ngày càng chặt chẽ trong lĩnh vực sản xuất điện tử và phần cứng phục vụ AI.

Theo HSBC, những diễn biến này cho thấy Việt Nam không còn chỉ là điểm đến của hoạt động gia công, lắp ráp chi phí thấp mà đang trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất đa phương của khu vực, với vai trò ngày càng lớn ở các khâu có giá trị gia tăng cao.

Chính sách và dòng vốn FDI tạo lực đẩy

Sự chuyển dịch này được hỗ trợ bởi cả chính sách phát triển công nghiệp lẫn xu hướng dịch chuyển đầu tư toàn cầu.

Việt Nam đã ban hành chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn với mục tiêu đào tạo hàng chục nghìn kỹ sư đến năm 2030, đồng thời xác định khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng dài hạn.

Cùng với đó, nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế đã mở rộng đầu tư vào các lĩnh vực đóng gói, kiểm thử bán dẫn, sản xuất điện tử và nghiên cứu phát triển tại Việt Nam.

Ở phía cầu, HSBC cho biết dòng vốn FDI công bố vào lĩnh vực trung tâm dữ liệu trên toàn cầu đã vượt 270 tỷ USD trong năm 2025, trong đó Đông Nam Á ngày càng thu hút tỷ trọng lớn hơn. Với dân số trẻ, lực lượng lao động có khả năng tiếp cận công nghệ và hệ sinh thái doanh nghiệp đang phát triển nhanh, Việt Nam được đánh giá có tiềm năng trở thành cả trung tâm sản xuất lẫn thị trường tiêu thụ các sản phẩm và dịch vụ AI.

Cơ hội lớn đi kèm những thách thức mới

Bên cạnh triển vọng tích cực, HSBC cũng lưu ý Việt Nam sẽ phải đối mặt với một số rủi ro khi tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng AI toàn cầu.

Những yếu tố như suy giảm đầu tư toàn cầu vào AI, các biện pháp siết chặt kiểm soát xuất khẩu hay biến động giá bán dẫn có thể tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu. Ngoài ra, việc giá chip và thiết bị điện tử tăng cũng có thể tạo áp lực lạm phát trong khu vực.

HSBC cũng cho rằng một phần tăng trưởng xuất khẩu hiện nay có thể đến từ xu hướng các doanh nghiệp đẩy nhanh đơn hàng, trước khi nhu cầu trở lại mức bình thường trong thời gian tới.

Thập kỷ quyết định vị thế của Việt Nam

Dù vậy, HSBC nhận định các yếu tố mang tính cấu trúc vẫn đang ủng hộ Việt Nam. Quá trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng tại châu Á tiếp tục diễn ra, trong khi các hiệp định thương mại như RCEP và CPTPP giúp giảm rào cản thương mại và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi giá trị khu vực.

Theo ông Tim Evans, Việt Nam đã chứng minh năng lực thu hút đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất và từng bước nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị công nghệ.

Trong giai đoạn tới, thách thức lớn nhất không chỉ là duy trì vai trò trung tâm sản xuất phần cứng AI, mà còn xây dựng được hệ sinh thái AI hoàn chỉnh, bao gồm nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng số, hoạt động nghiên cứu và khả năng ứng dụng AI trong doanh nghiệp.

"Nếu tận dụng tốt cơ hội này, thành quả của Việt Nam sẽ không chỉ được đo bằng kim ngạch xuất khẩu mà còn bằng năng suất của doanh nghiệp, ngành sản xuất và toàn bộ nền kinh tế", ông Tim Evans nhận định.