Giá lương thực toàn cầu đứng trước làn sóng tăng mới, lạm phát dự báo có thể kéo dài sang 2027

Lạm phát giá lương thực toàn cầu được dự báo sẽ tăng nhanh trong những tháng tới và có thể kéo dài sang năm 2027, khi xung đột làm gián đoạn vận tải biển, chi phí nhiên liệu và phân bón tăng cao, trong khi thời tiết khô hạn do El Niño gây sức ép lên nguồn cung ngũ cốc tại nhiều khu vực.

Tại Indonesia, giá gạo đã tăng lên mức cao kỷ lục trong bối cảnh dự báo mùa mưa đến muộn. Tại Ai Cập, giá bánh mì tăng 25%, trong khi giá đường tại Ấn Độ lập đỉnh lịch sử sau khi mùa gió mùa yếu nhất trong hơn một thập kỷ khiến sản lượng sụt giảm.

Maximo Torero, chuyên gia kinh tế trưởng tại Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), nhận định những yếu tố này đang tạo áp lực đáng kể lên hệ thống lương thực toàn cầu. Theo ông, tác động có thể trở nên rõ nét hơn vào cuối năm nay, đầu năm tới và thậm chí kéo dài trong cả năm 2027.

Theo Ngân hàng Thế giới (WB), trong quý III, giá lương thực tại 22% trong số 150 quốc gia được phân tích tăng nhanh hơn lạm phát chung, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ 14% trong quý II. Chỉ số giá lương thực của FAO đạt trung bình 136 điểm trong tháng 9, mức cao nhất kể từ tháng 11/2022.

Giá lương thực tăng mạnh không chỉ gây áp lực lên thu nhập thực tế của người tiêu dùng mà còn làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội. Trong trường hợp nguồn cung tiếp tục bị thắt chặt, các chính phủ có thể áp dụng biện pháp hạn chế hoặc cấm xuất khẩu, qua đó khiến tình trạng thiếu hụt trên thị trường quốc tế thêm nghiêm trọng.

Nhiều cú sốc cùng lúc siết nguồn cung

Một loạt cú sốc nguồn cung đang xuất hiện đồng thời trên thị trường nông sản toàn cầu. Các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng ngũ cốc tại khu vực Biển Đen đã làm gián đoạn hoạt động vận chuyển lúa mì, buộc những quốc gia nhập khẩu lớn như Ai Cập và Indonesia phải tìm kiếm nguồn cung thay thế.

Trong khi đó, tình trạng mất an ninh tại Biển Đỏ khiến nhiều tàu phải chuyển hướng sang các tuyến đường dài hơn, trong đó có hành trình vòng qua châu Phi. Thời gian vận chuyển kéo dài cùng chi phí nhiên liệu và bảo hiểm tăng đã đẩy chi phí logistics lên cao.

Xung đột liên quan đến Iran tiếp tục gây sức ép lên giá nhiên liệu và làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu phân bón qua eo biển Hormuz. Điều này khiến chi phí đầu vào của ngành nông nghiệp tăng lên trong bối cảnh nguồn cung lương thực vốn đã chịu tác động từ thời tiết.

Tại châu Á, thời tiết khô hạn liên quan đến El Niño đang gây sức ép lên sản lượng tại Ấn Độ và Đông Nam Á. Giá lúa mì đã tăng hơn 30% trong năm 2026, trong khi giá gạo tại các quốc gia xuất khẩu chủ chốt ở châu Á tăng khoảng 10-13%, bất chấp lượng tồn kho vẫn ở mức tương đối cao. Giá phân bón đã giảm so với mức đỉnh trong những tháng đầu sau khi xung đột Trung Đông bùng phát nhưng vẫn duy trì ở mức cao.

Manish Tiwary, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Nestle Ấn Độ, cho rằng lạm phát, đặc biệt là lạm phát giá thực phẩm, đang trở thành một vấn đề thực tế đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Tại Indonesia, quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới, giá các loại dầu thực vật đã tăng 7% từ đầu năm. Tại Ấn Độ, giá đường, hành tây và các loại đậu tăng hơn 10% trong tháng 9 so với tháng trước do sản lượng sụt giảm.

Cùng lúc, cước vận tải trên một số tuyến đường huyết mạch, trong đó có tuyến từ Biển Đen tới Đông Nam Á, tăng khoảng 50% do giá dầu cao hơn và các khoản phụ phí liên quan đến rủi ro chiến tranh gia tăng.

Áp lực từ nhu cầu có thể tiếp tục tăng

Giá lương thực toàn cầu đã bắt đầu tăng từ cuối năm 2025. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa nguồn cung nội địa suy giảm và chi phí hàng hóa đầu vào cao đang tạo thêm áp lực lên người tiêu dùng, đồng thời làm tăng nguy cơ lạm phát tăng tốc.

Tại Trung Đông và châu Phi, một số quốc gia nhập khẩu lớn từng tạm thời giảm mua hàng quốc tế sau khi đạt được những vụ mùa thuận lợi trong nước nay có thể phải quay trở lại thị trường. Sự trở lại đồng thời của các nhà nhập khẩu này có thể tạo ra một đợt tăng nhu cầu đáng kể trong những tháng tới.

Alexander Karavaytsev, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế, cho rằng thị trường có thể chứng kiến một làn sóng nhu cầu mới khi các nhà nhập khẩu quay trở lại.

Trong khi đó, vùng đệm từ lượng ngũ cốc dự trữ toàn cầu cũng đang dần thu hẹp. Theo Torero, các kho dự trữ cùng những vụ mùa bội thu trong những năm trước từng tạo ra một vùng đệm đáng kể cho thị trường. Tuy nhiên, vùng đệm này hiện chịu áp lực khi nguồn cung bị gián đoạn và nhu cầu gia tăng, đồng nghĩa đà tăng giá hàng hóa có thể trở nên rõ rệt hơn.

Doanh nghiệp thực phẩm chịu sức ép kép

Các doanh nghiệp chế biến thực phẩm đang phải đối mặt với cả giá nguyên liệu tăng và nguy cơ thiếu nguồn cung. Thông thường, các doanh nghiệp này mua nguyên liệu thông qua các hợp đồng kỳ hạn từ 3-6 tháng. Khi các hợp đồng cũ hết hạn, doanh nghiệp phải gia hạn với mức giá cao hơn, trong khi sự suy yếu của đồng nội tệ tại một số thị trường nhập khẩu càng làm tăng chi phí.

Franciscus Welirang, Giám đốc tại PT Indofood, công ty thực phẩm lớn nhất Indonesia, cho biết chi phí vận chuyển đã tăng lên và tác động càng lớn hơn khi quy đổi sang đồng rupiah do đồng tiền này mất giá.

Không chỉ đối mặt với giá đầu vào cao, các nhà chế biến còn gặp khó khăn trong việc bảo đảm nguồn cung. Dữ liệu từ Kpler cho thấy lượng lúa mì nhập khẩu vào Indonesia trong tháng 9 giảm 41% so với cùng kỳ năm trước, xuống còn khoảng 491.000 tấn.

Dầu tăng giá tiếp tục tác động đến nông sản

Trong khi nguồn cung đậu tương và ngô hiện vẫn tương đối dồi dào, triển vọng thời gian tới phụ thuộc đáng kể vào sản lượng tại Mỹ và Nam Mỹ. Giá dầu tăng cũng đang tạo thêm lực đỡ cho hai mặt hàng này do đậu tương và ngô ngày càng được sử dụng nhiều hơn trong sản xuất nhiên liệu sinh học. Khi nhiên liệu hóa thạch trở nên đắt đỏ, nhu cầu đối với nguyên liệu sản xuất nhiên liệu sinh học có thể tăng, qua đó tác động trở lại thị trường nông sản.

Đối với lúa mì, vụ thu hoạch tại Nam bán cầu được kỳ vọng diễn ra thuận lợi. Tuy nhiên, theo Karavaytsev, nếu sản lượng tại những nước xuất khẩu lớn như Australia và Argentina thấp hơn dự kiến, giá lúa mì có thể tiếp tục chịu áp lực tăng.

Trong bối cảnh đó, triển vọng giá lương thực trong năm 2027 sẽ phụ thuộc vào khả năng phục hồi nguồn cung, diễn biến thời tiết, chi phí vận tải - nhiên liệu và mức độ gián đoạn thương mại do xung đột. Nếu nhiều yếu tố bất lợi tiếp tục diễn ra đồng thời, giá lương thực có thể trở thành một trong những nguồn gây sức ép đáng kể lên lạm phát toàn cầu trong năm tới.