Gang thép Việt - Trung quay trở lại vận hành: Cần lời giải cho bài toán thiếu hụt nguyên liệu

Sau gần ba năm ngừng trệ vì khó khăn, Nhà máy Gang thép Lào Cai của Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt - Trung đã quay trở lại vận hành. Lò cao được châm lửa, công nhân trở lại dây chuyền, sản xuất dần hồi phục. Tuy nhiên, phía sau những tín hiệu tích cực ấy là nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng nguồn quặng sắt để phục vụ cho hoạt động sản xuất.

Từng bước khôi phục sản xuất, tạo nền tảng ổn định việc làm và an sinh xã hội

Cuối tháng 4/2025 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng đối với Nhà máy Gang thép Lào Cai. Sau gần ba năm phải tạm dừng hoạt động, ngày 26/4/2025, lò cao 550 m³ chính thức được châm lửa trở lại. Chỉ ba ngày sau, lò thổi 50 tấn tiếp nhận nước gang đạt yêu cầu, khép lại giai đoạn tái khởi động đầy áp lực và mở ra chặng đường phục hồi sản xuất cho doanh nghiệp luyện kim lớn nhất khu vực Tây Bắc.

Việc nhà máy vận hành trở lại không chỉ mang ý nghĩa khôi phục hoạt động sản xuất - kinh doanh, mà còn có giá trị xã hội rõ nét. Hơn 1.000 cán bộ, công nhân viên và người lao động đã quay lại nhà máy, có việc làm ổn định sau quãng thời gian dài bấp bênh. Trong bối cảnh nhiều ngành nghề gặp khó khăn, sự trở lại của Gang thép Việt - Trung được xem là “điểm tựa” quan trọng đối với đời sống của hàng nghìn gia đình công nhân trên địa bàn tỉnh Lào Cai.

Thực tế, quá trình tái khởi động không hề dễ dàng. Hệ thống thiết bị, nhà xưởng xuống cấp sau gần ba năm không vận hành; nguồn nguyên, nhiên vật liệu biến động mạnh; áp lực tài chính tích tụ từ giai đoạn trước vẫn đè nặng lên doanh nghiệp. Dù vậy, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và quyết tâm cao, doanh nghiệp đã khôi phục đồng bộ các công đoạn then chốt như thiêu kết, lò vôi, bảo đảm chuỗi công nghệ vận hành an toàn, ổn định.

Trong điều kiện còn nhiều hạn chế, nhà máy vẫn duy trì sản xuất liên tục, từng bước điều chỉnh các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật cho phù hợp với thực tế. Tính đến hết năm 2025, doanh nghiệp đã sản xuất hơn 225 nghìn tấn phôi thép, tiêu thụ trên 210 nghìn tấn. Những con số này cho thấy quá trình hồi phục đang đi đúng hướng, tạo nền tảng để doanh nghiệp dần lấy lại vị thế trên thị trường.

Song song với việc duy trì sản xuất, doanh nghiệp đặc biệt chú trọng ổn định đời sống người lao động. Các chế độ tiền lương, tiền thưởng được chi trả đầy đủ, không để xảy ra tình trạng chậm, nợ lương; vào các dịp lễ, Tết, người lao động đều được quan tâm, chăm lo bằng những phần quà thiết thực. Đồng thời, doanh nghiệp cũng từng bước xử lý các khoản nợ lương, nợ bảo hiểm xã hội tồn đọng từ giai đoạn trước, thể hiện trách nhiệm và sự chia sẻ khó khăn với người lao động trong quá trình tái cơ cấu.

Gắn bó với nhà máy từ năm 2013, anh Phạm Văn Nghĩa, công nhân nhà máy cho biết quãng thời gian doanh nghiệp tạm dừng hoạt động là giai đoạn đầy thử thách đối với công nhân. “Khi nhà máy ngừng sản xuất, chúng tôi phải xoay xở đủ nghề để mưu sinh, cuộc sống rất bấp bênh. Từ ngày nhà máy chạy lại, anh em có việc làm đều đặn, lương thưởng được chi trả đầy đủ, cuộc sống ổn định hơn. Quan trọng nhất là chúng tôi cảm nhận được sự nỗ lực của công ty trong việc giữ chữ tín với người lao động,” anh Nghĩa nói.

Điều người lao động mong mỏi nhất lúc này là nhà máy tiếp tục duy trì đà phục hồi, sớm tháo gỡ được những vướng mắc về nguyên liệu để sản xuất ổn định, lâu dài.

“Chúng tôi hy vọng công ty ngày càng phát triển, nhà máy vận hành bền vững để anh em yên tâm gắn bó với nghề. Khi doanh nghiệp đứng vững, người lao động mới có điểm tựa chắc chắn để lo cho gia đình và tương lai,” anh Nghĩa bày tỏ.

Sau hơn 8 tháng vận hành trở lại, dù vẫn chịu áp lực lớn từ chi phí tài chính lịch sử, hoạt động cốt lõi của doanh nghiệp đã có những chuyển biến tích cực. Chỉ tiêu lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao (EBITDA) chuyển từ âm sang dương từ tháng 6/2025 và duy trì xu hướng cải thiện trong các tháng tiếp theo. Doanh nghiệp không phát sinh thêm khoản vay tín dụng mới, duy trì kỷ luật tài chính và bảo toàn khối tài sản cố định với giá trị còn lại hơn 3.455 tỷ đồng. Đây được xem là tín hiệu quan trọng cho thấy quá trình hồi sinh không chỉ dừng ở việc “chạy lại máy”, mà đã bắt đầu mang lại hiệu quả thực chất.

"Nút thắt" thiếu quặng sắt và nguy cơ gián đoạn sản xuất

Bên cạnh những kết quả tích cực, khó khăn lớn nhất và cũng cấp bách nhất mà Gang thép Việt - Trung đang phải đối mặt là tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là quặng sắt.

Từ tháng 4/2025, doanh nghiệp được UBND tỉnh Lào Cai cho phép sử dụng hơn 194.000 tấn quặng sắt tồn kho tại mỏ Quý Xa để phục vụ khôi phục sản xuất. Nguồn quặng này đã đóng vai trò then chốt, giúp nhà máy duy trì vận hành trong giai đoạn đầu hồi phục. Tuy nhiên, đến cuối năm 2025, toàn bộ lượng quặng tồn kho đã được sử dụng hết.

Bước sang tháng 12/2025, doanh nghiệp buộc phải mua quặng cám limonite từ bên ngoài để duy trì sản xuất. Mức giá loại quặng này cao gấp hơn bốn lần so với quặng Quý Xa trước đây, khiến chi phí đầu vào tăng vọt, kéo theo giá thành sản xuất đội lên đáng kể. Trong điều kiện thị trường thép cạnh tranh gay gắt, việc chi phí nguyên liệu tăng mạnh đã bào mòn đáng kể hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.

Theo ông Trần Tất Thắng, Phó Tổng giám đốc thứ nhất Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt - Trung, khó khăn lớn nhất hiện nay của doanh nghiệp chính là thiếu nguồn quặng phục vụ sản xuất. Lượng quặng tồn kho đã cạn kiệt, trong khi việc mua quặng bên ngoài chỉ có thể giúp nhà máy vận hành ở mức thấp, cầm chừng, không bảo đảm ổn định lâu dài.

Thực tế, thị trường nguyên liệu hiện nay đang đặt các doanh nghiệp luyện kim vào thế khó. Nhiều mỏ quặng trong nước đã hết hạn khai thác, sản lượng suy giảm; nguồn nhập khẩu gặp trở ngại; quặng sắt và quặng vê viên ngày càng khan hiếm. Trong bối cảnh tình hình tài chính chưa được cải thiện triệt để, doanh nghiệp gặp áp lực lớn trong thanh toán với nhà cung cấp, thường xuyên phải chấp nhận các điều kiện bất lợi về giá và sản lượng. Việc thiếu hụt cục bộ các loại nguyên liệu chủ lực đã ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp độ vận hành lò cao, năng suất và chất lượng phôi thép.

Đáng lo ngại hơn, từ đầu năm 2026, Nhà máy Gang thép Lào Cai đứng trước nguy cơ phải dừng sản xuất do không còn nguồn quặng sắt Quý Xa, trong khi việc cấp phép khai thác mới tại mỏ này chưa xác định được thời gian hoàn thành. Phương án sử dụng khẩn cấp quặng Deluvi - nguồn tài nguyên đã hoàn thành nghĩa vụ thuế, phí - đến nay vẫn chưa được chấp thuận, khiến dư địa xoay xở của doanh nghiệp ngày càng thu hẹp.

Theo đánh giá của doanh nghiệp, mỏ sắt Quý Xa giữ vai trò quyết định, được ví như “mạch sống” của Nhà máy Gang thép Lào Cai. Nếu các vướng mắc về cơ chế, thủ tục khai thác không sớm được tháo gỡ, nguy cơ gián đoạn sản xuất là rất rõ ràng. Khi đó, không chỉ nguồn lực đầu tư hàng nghìn tỷ đồng có nguy cơ bị lãng phí, mà việc làm, thu nhập của hơn 1.000 lao động cũng bị ảnh hưởng trực tiếp, kéo theo những hệ lụy lớn về an sinh xã hội và phát triển công nghiệp của địa phương.

Thực tiễn hơn 8 tháng khôi phục sản xuất cho thấy nỗ lực rất lớn của Gang thép Việt - Trung trong việc ổn định hoạt động, chăm lo đời sống người lao động và từng bước đóng góp trở lại cho kinh tế tỉnh Lào Cai. Tuy nhiên, để quá trình hồi sinh này không bị đứt gãy, bài toán nguồn nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là quặng sắt Quý Xa, cần sớm có lời giải căn cơ và kịp thời.

Việc tháo gỡ các nút thắt về cơ chế, khai thác và sử dụng tài nguyên không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất ổn định, mà còn bảo đảm hiệu quả đầu tư của Nhà nước, phát huy vai trò của một cơ sở luyện kim trọng điểm khu vực Tây Bắc. Quan trọng hơn, đó là cách để giữ vững sinh kế cho hàng nghìn lao động, tạo niềm tin cho doanh nghiệp tiếp tục vượt khó và đóng góp bền vững cho sự phát triển công nghiệp của Lào Cai trong giai đoạn tới.