Còn nhiều vướng mắc trong thực thi chính sách với kinh doanh đa cấp

Tại tọa đàm "Chính sách cho ngành bán hàng đa cấp - Vấn đề đặt ra trong thực tiễn và giải pháp thúc đẩy" (được tổ chức ngày 15/7), ông Bùi Trung Nghĩa - Phó Chủ tịch VCCI thông tin, những năm gần đây ngành bán hàng đa cấp đang dần đi vào ổn định sau quá trình tăng cường quản lý. Các doanh nghiệp bán hàng đa cấp hiện chủ yếu kinh doanh các nhóm sản phẩm như thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, đồ gia dụng, quần áo thời trang cùng nhiều mặt hàng tiêu dùng khác. Không chỉ tạo nguồn thu cho ngân sách, mô hình bán hàng đa cấp còn góp phần thúc đẩy tiêu thụ hàng hóa, giảm chi phí quảng cáo và trung gian cho doanh nghiệp, qua đó tạo thêm cơ hội việc làm và thu nhập cho nhiều người dân.

Để hoạt động bán hàng đa cấp minh bạch và phát triển bền vững hơn, ngày 7/4/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 137/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, thay thế các quy định trước đây. Theo Phó Chủ tịch VCCI, nhiều chuyên gia đánh giá đây là văn bản pháp lý quan trọng, tiếp tục cụ thể hóa chủ trương phân cấp, phân quyền cho địa phương, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh và tăng cường bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia bán hàng đa cấp.

Bên cạnh đó, hệ thống pháp luật về thuế cũng có nhiều thay đổi đáng chú ý. Quốc hội đã ban hành Luật Thuế Giá trị gia tăng có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và Luật Thuế Thu nhập cá nhân có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Hai đạo luật này cùng các nghị định hướng dẫn đã tạo nên khuôn khổ pháp lý mới đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, theo ông Bùi Trung Nghĩa, do bán hàng đa cấp là loại hình kinh doanh đặc thù với số lượng nhà phân phối và các đối tượng liên quan lên tới hàng trăm nghìn người, việc triển khai các quy định mới vẫn còn không ít khó khăn.

"Các doanh nghiệp phản ánh còn nhiều vướng mắc trong quá trình thực hiện do một số quy định về mô hình hoạt động, điều kiện kinh doanh cũng như chính sách thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân mới chưa được hướng dẫn đầy đủ, cụ thể. Điều này khiến doanh nghiệp lúng túng trong quá trình áp dụng" - ông Nghĩa nói.

Ông Nguyễn Phương Sơn - Trưởng ban Đối ngoại và Truyền thông, Hiệp hội Bán hàng Đa cấp Việt Nam (MLMA) cho biết, gần đây, số lượng doanh nghiệp đa cấp đã giảm mạnh, từ khoảng 100 doanh nghiệp trong giai đoạn đầu (năm 2005) xuống còn 15 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp hiện nay.

Đáng chú ý, theo ông Nguyễn Phương Sơn, mặc dù số doanh nghiệp giảm, doanh thu toàn ngành vẫn duy trì ở mức cao, khoảng 17.000 tỷ đồng mỗi năm và nộp thuế tương đương khoảng 13% doanh thu, riêng năm 2025, số tiền các doanh nghiệp nộp ngân sách đạt hơn 2.300 tỷ đồng.

Ngoài đóng góp cho ngân sách, hoạt động bán hàng đa cấp còn tạo việc làm và thu nhập cho khoảng 650.000 nhà phân phối trên cả nước tham gia kinh doanh trong lĩnh vực này.

Tuy nhiên, theo ông Sơn, dù hoạt động đã đi vào ổn định, hiện các doanh nghiệp triển khai các quy định pháp luật mới vẫn phát sinh nhiều khó khăn, đặc biệt trong lĩnh vực thuế. Một trong những vấn đề đầu tiên được nêu ra là sự chưa thống nhất về thuật ngữ pháp lý.

Theo đó, Nghị định số 137 sử dụng khái niệm "người tham gia bán hàng đa cấp", trong khi Luật Thuế lại sử dụng cụm từ "đại lý bán hàng đa cấp". Việc tồn tại 2 cách gọi khác nhau đối với cùng một đối tượng khiến doanh nghiệp gặp lúng túng khi xác định bản chất giao dịch và áp dụng các chính sách thuế tương ứng. Theo các doanh nghiệp cũng như các nhà phân phối tham gia bán hàng đa cấp, việc thống nhất khái niệm không chỉ giúp bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật mà còn hạn chế những cách hiểu khác nhau trong quá trình thực thi.

Ngoài ra, tại tọa đàm, các nhà bán hàng đa cấp cũng đưa ra nhiều vấn đề về thực thi chính sách thuế. Bà Nguyễn Thị Thu Hà - Ban Chính sách, Cục Thuế (Bộ Tài chính) đã giải đáp nhiều nội dung mà doanh nghiệp quan tâm, đồng thời làm rõ định hướng triển khai các quy định mới.  Đối với những nội dung còn có ý kiến khác nhau sẽ tiếp tục được tổng hợp, nghiên cứu trong quá trình hoàn thiện hướng dẫn thực hiện.