Chuyên gia đánh giá tác động của sự kiện xung đột tại Iran tới kinh tế Việt Nam

Thị trường tài chính toàn cầu vừa đón nhận thêm một biến số khó lường khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông bất ngờ leo thang, sau các động thái quân sự liên quan tới Mỹ, Israel và Iran.

Diễn biến này nhanh chóng làm gia tăng tâm lý thận trọng trên các thị trường quốc tế,

Eo biển Hormuz: Điểm nghẽn chiến lược của nguồn cung dầu toàn cầu

Eo biển Hormuz – nơi có khoảng 15 - 16 triệu thùng dầu thô (tương đương 15 - 20% nguồn cung toàn cầu) đi qua mỗi ngày - là một điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới.

Căng thẳng Mỹ - Iran leo thang trầm trọng kéo theo nguy cơ Iran phong tỏa eo biển này sẽ khiến nguồn cung dầu thô sụt giảm ngay lập tức trong ngắn hạn.

Xung đột địa chính trị luôn tác động ngay đến giá dầu, tuy nhiên phần nhiều sau đó sẽ dần hạ nhiệt. Và những đợt biến động giá mạnh luôn gắn chặt tới những biến động thực chất trong cán cân cung/cầu.

Chuyên gia của VN-Direct Research cho rằng, giá dầu có thể sẽ tiếp tục tăng trong ngắn hạn. Nhưng mức độ gia tăng sẽ thấp hơn so với thời điểm khủng hoảng Ukraine khi bức tranh cung/cầu hiện nay đã cải thiện (so với thời điểm Covid-19) và tác động của Iran lên nguồn cung toàn cầu là thấp hơn nhiều so với Nga.

Áp lực lạm phát toàn cầu gia tăng trước rủi ro đóng cửa eo biển Hormuz

Việc gián đoạn hoặc đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới – có thể gây xáo trộn kinh tế toàn cầu do nguồn cung năng lượng bị thắt chặt và giá dầu leo thang. Theo Capital Economics, nếu giá dầu Brent tăng lên USD100/thùng, lạm phát toàn cầu có thể tăng thêm 0,6% đến 0,7%, qua đó tạo áp lực lên tiêu dùng và buộc các Ngân hàng Trung ương duy trì lập trường lãi suất chặt chẽ hơn.

Châu Á có nguy cơ chịu ảnh hưởng lớn nhất khi hơn 80% nguồn dầu đi qua Hormuz phục vụ khu vực, với Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc là các điểm đến chính.

Tác động lên Mỹ có thể hạn chế hơn do nước này đã gần như tự chủ về năng lượng, với chỉ khoảng 17% nhu cầu năng lượng năm 2024 đến từ nhập khẩu – mức thấp nhất trong bốn mươi năm. Tuy vậy, nếu gián đoạn tại Hormuz kéo dài khiến giá dầu duy trì ở mức cao, lạm phát Mỹ cuối cùng vẫn sẽ chịu ảnh hưởng. Theo một số nhà kinh tế học Mỹ, dầu ở mức USD100/thùng có thể đẩy lạm phát tiêu dùng của Mỹ lên trên 4%.

Thách thức đối với chính sách điều hành kinh tế Việt Nam

Là một quốc gia nhập siêu dầu thô và xăng dầu, giá dầu thô tăng sẽ ảnh hưởng đến chi phí nhập khẩu và gia tăng áp lực lạm phát. Nhiên liệu tính riêng chiếm ~4% và nhóm giao thông tính chung chiếm 9,8% trong rổ tính chỉ số CPI của Việt Nam.

Nếu giá dầu thô bình quân 2026 tăng lên mức 90 - 100 USD/thùng, chuyên gia ước tính lạm phát bình có thể tăng lên đến ~4,5%. Dù vậy, Chính phủ có thể sẽ sử dụng nhiều biện pháp như quỹ bình ổn giá, giảm thuế nhẩu khẩu, thuế bảo vệ môi trường để ổn định mặt bằng giá cả trong nước.

Xuất khẩu it bị ảnh hưởng trực tiếp, nhưng thặng dự thương mại có thể bị thu hẹp

Tác động đến xuất khẩu chủ yếu thông qua tác động gián tiếp do nhu cầu tiêu dùng suy yếu khi lạm phát tăng, nhưng có thể sẽ chưa phản ánh ngay trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, chuyên gia của VNDirect cho rằng vẫn cần theo dõi chi phí nhập khẩu, và logistic gia tăng có thể phản ánh ngay trong cán cân thương mại tổng thể.

Chính sách tiền tệ thận trọng hơn

Xung đột Mỹ - Iran và Fed chậm hạ lãi suất khiến dư địa chính sách tiền tệ của NHNN ngày càng hạn chế trong bối cảnh rủi ro lạm phát, lãi suất, tỷ giá cùng gia tăng.

Việc duy trì ổn định bộ ba này sẽ là thách thức lớn trong trường hợp eo biển Hormuz bị gián đoạn nhiều tháng, dù chúng tôi cho rằng xác suất này là tương đối thấp trước áp lực can thiệp từ Mỹ.

Trong bối cảnh đó, chính sách tài khóa nên được đẩy nhanh, tăng tiền gửi kho bạc ra hệ thống ngân hàng để hỗ trợ thanh khoản, ổn định lãi suất. Đồng thời, Chính phủ nên có kịch bản chính sách nếu xung đột kéo dài và giá dầu tăng cao quá mức.