Cái giá của sự thiếu minh bạch: Estée Lauder chịu phạt nặng sau bê bối che giấu 'hóa chất vĩnh cửu'
Việc sử dụng hợp chất thuộc nhóm PFAS trong sản phẩm bút kẻ mắt mà không khai báo đã khiến tập đoàn mỹ phẩm danh tiếng Estée Lauder chịu án phạt nặng từ chính quyền Canada. Sự việc một lần nữa báo động về sự hiện diện của "hóa chất vĩnh cửu" trong các sản phẩm tiêu dùng thiết yếu.
Án phạt tài chính và nguồn gốc của nhóm hợp chất siêu bền
Đầu tháng này, chính quyền Canada đã áp mức phạt 750.000 CAD (tương đương gần 14 tỷ đồng) đối với tập đoàn Estée Lauder. Nguyên nhân được xác định do doanh nghiệp này bày bán dòng sản phẩm bút kẻ mắt chứa Perfluorononyl Dimethicone – một hợp chất thuộc nhóm per- và polyfluoroalkyl (PFAS) – nhưng không thực hiện nghĩa vụ thông báo theo quy định. PFAS được giới khoa học gọi là "hóa chất vĩnh cửu" nhờ liên kết carbon-flo cực kỳ bền vững, khiến chúng gần như không thể tự phân hủy trong môi trường tự nhiên suốt hàng nghìn năm.
Lịch sử của PFAS bắt đầu từ sự tình cờ trong phòng thí nghiệm vào năm 1938 khi tập đoàn DuPont tìm ra Teflon (PTFE), một loại polymer có đặc tính chống dính và chịu nhiệt. Sau đó, tập đoàn 3M tiếp tục phát triển dòng sản phẩm Scotchgard vào năm 1952 để ứng dụng trong ngành dệt may. Nhờ khả năng chống thấm nước và kháng dầu mỡ, hiện nay có khoảng 4.700 hợp chất PFAS đang lưu hành trên thị trường, xuất hiện phổ biến trong chảo chống dính, vỏ hộp thực phẩm, mỹ phẩm và cả linh kiện điện tử. Tuy nhiên, quá trình sản xuất các chất này lại phát thải khí nhà kính cực mạnh, điển hình như khí HCFC-22 có khả năng làm nóng Trái Đất gấp 5.000 lần so với CO2.
Siết chặt quản lý toàn cầu và hệ lụy pháp lý tỷ USD
Mối nguy lớn nhất của PFAS nằm ở khả năng tích tụ sinh học trong đất, nguồn nước và máu người. Các nghiên cứu y khoa đã chỉ ra mối liên hệ giữa việc phơi nhiễm PFAS với rủi ro ung thư, tổn thương gan và rối loạn nội tiết. Đáng chú ý, các chất này có thể truyền từ mẹ sang thai nhi qua dây rốn. Trước thực trạng ô nhiễm diện rộng, nhiều quốc gia đã đưa các nhóm phụ của PFAS như PFOS, PFOA vào Công ước Stockholm để quản lý và tiến tới tiêu hủy. Tại Mỹ và châu Âu, hàng nghìn điểm ô nhiễm đã được lập bản đồ, thúc đẩy các cơ quan quản lý ban hành lộ trình cấm hoàn toàn PFAS trong đồ chơi trẻ em, mỹ phẩm và dệt may vào cuối thập kỷ này.
Các vi phạm liên quan đến "hóa chất vĩnh cửu" đang gây ra những tổn thất tài chính khổng lồ cho các tập đoàn hóa chất và tiêu dùng. Điển hình là vụ việc tập đoàn 3M phải chi tới 12,5 tỷ USD vào năm 2023 để dàn xếp các khiếu nại về ô nhiễm nguồn nước uống tại Mỹ. Tương tự, DuPont và các công ty con cũng phải chi trả 1,2 tỷ USD cho các cáo buộc liên quan. Tại Việt Nam, một dự án trị giá 33 triệu USD đã được khởi động từ giữa năm 2025 nhằm giảm thiểu tác động của các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy, bao gồm cả nhóm PFAS, khẳng định cam kết của Chính phủ trong việc bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh toàn cầu hóa.
