Cách nào giúp các dự án xanh tiếp cận vốn thuận lợi?

Tín dụng xanh chỉ chiếm hơn 4% tổng dư nợ nền kinh tế

Tín dụng xanh (TDX) được ví là “mạch máu” tài chính, góp phần định hướng dòng vốn vào các mục tiêu phát triển bền vững, thúc đẩy chuyển dịch từ mô hình kinh tế “nâu” sang “xanh”. Bên cạnh đó, TDX còn giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn của những thị trường lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản và nâng cao khả năng thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài chất lượng cao.

Thúc đẩy dòng vốn này đã được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) thực hiện từ nhiều năm nay. Theo đó, NHNN đã ban hành nhiều tài liệu hướng dẫn xây dựng hệ thống quản lý rủi ro môi trường - xã hội trong hoạt động cấp tín dụng, đồng thời nâng cao năng lực thực thi ESG cho các tổ chức tín dụng. Hiện NHNN đang trình Chính phủ dự thảo nghị định hỗ trợ lãi suất 2% từ ngân sách nhà nước đối với doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế tư nhân, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh vay vốn ngân hàng để thực hiện các dự án xanh, dự án tuần hoàn và dự án áp dụng khung tiêu chuẩn ESG.

Ông Nguyễn Ngọc Cảnh - Phó Thống đốc NHNN đánh giá, các tổ chức tín dụng ngày càng ưu tiên phân bổ nguồn vốn cho các lĩnh vực xanh, mô hình kinh tế tuần hoàn và từng bước lồng ghép các yếu tố ESG vào chiến lược phát triển. Kết quả cho thấy cả số lượng tổ chức tín dụng tham gia cấp tín dụng xanh và quy mô dư nợ xanh đều tăng mạnh trong thời gian qua.

Cụ thể, theo số liệu mới nhất, đến nay, đã có 82 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ TDX với tổng dư nợ đạt 828 nghìn tỷ đồng. Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2017 - 2025 đạt trên 20% mỗi năm, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng nói chung. Dư nợ chủ yếu tập trung vào nông nghiệp xanh (trên 32%), năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng và hạ tầng logistics thân thiện với môi trường.

Tuy nhiên, hiện TDX chỉ chiếm hơn 4% tổng dư nợ của toàn nền kinh tế. Nhiều chuyên gia đánh giá, dù NHNN đã thúc đẩy TDX phát triển từ khá sớm nhưng các báo cáo mới nhất đều cho thấy khả năng tiếp cận nguồn vốn này của doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp nhỏ và vừa còn gặp rất nhiều khó khăn.

Cần phối hợp với ngân hàng ngay từ khi khởi động dự án

Ông Đỗ Đình Nhu - Phó Giám đốc Khối khách hàng doanh nghiệp, Ngân hàng TMCP Bắc Á cho rằng, có ba “điểm nghẽn” chính khiến các dự án khó tiếp cận nguồn vốn TDX. Bao gồm đặc thù dòng tiền của dự án, quy mô đầu tư - thời gian hoàn vốn và hồ sơ kỹ thuật. Các “điểm nghẽn” này đều liên quan đến các chủ thể từ doanh nghiệp đến các tổ chức tín dụng. Do đó, cần có sự thay đổi đồng thời từ các chủ thể để dòng vốn xanh có thể thuận lợi đến với doanh nghiệp.

Ông Nhu cho biết, từ khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc Danh mục phân loại xanh quốc gia, Ngân hàng Bắc Á đã chủ động sửa đổi “Hướng dẫn xác định tiêu chí TDX” để bảo đảm đồng bộ và triển khai thống nhất trong toàn hệ thống. Trên cơ sở đó, việc xác định một dự án xanh được thực hiện với các tiêu chí rõ ràng hơn, trong đó các dự án tiết kiệm năng lượng được xem xét trên cả phương diện hiệu quả sử dụng năng lượng, tác động môi trường, tính phù hợp của giải pháp công nghệ và khả năng triển khai thực tế.

“Quan điểm của chúng tôi là TDX cần được thực hiện trên một nền tảng tiêu chí minh bạch và có thể kiểm chứng. Điều này không chỉ giúp ngân hàng quản trị tốt hơn rủi ro tín dụng và rủi ro môi trường, mà còn giúp doanh nghiệp hiểu rõ mình cần chuẩn bị gì để một dự án có thể tiếp cận nguồn vốn xanh” - ông Nhu nói.

Do đó, theo ông Đỗ Đình Nhu, để dòng vốn xanh thực sự đến được với nhiều doanh nghiệp hơn, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, tổ chức tín dụng và cơ quan quản lý.

Cụ thể, doanh nghiệp cần thay đổi cách nhìn về tiết kiệm năng lượng và năng lượng xanh, nhận thức được đây không chỉ là yêu cầu về môi trường hay một khoản chi phí cần cắt giảm, mà cần được xem là một chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong dài hạn. Doanh nghiệp cần chuẩn bị dự án bài bản, lượng hóa mức tiết kiệm, hiệu quả tài chính và thời gian hoàn vốn, đồng thời chủ động trao đổi với ngân hàng ngay từ giai đoạn xây dựng phương án đầu tư. Khi dự án được chuẩn bị tốt, ngân hàng sẽ có cơ sở thuận lợi hơn để đánh giá hiệu quả và khả năng trả nợ.

Các tổ chức tín dụng thì cần chuyển từ vai trò đơn thuần cung ứng vốn sang đối tác đồng hành cùng doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi ngân hàng tích hợp các tiêu chí TDX vào quy trình thẩm định, chủ động tìm kiếm các nguồn vốn có chi phí phù hợp hơn, đồng thời nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ tín dụng về các khía cạnh kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh quốc tế cũng như các quy định của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước.