Bloomberg Businessweek Vietnam: Giải mã công thức Temasek và ván cờ đánh thức 'két sắt' tỷ đô SCIC

Nghịch lý lưu giữ dòng vốn và bài toán đầu tư kiến tạo

Ngày 06/01/2026, Nghị quyết 79-NQ/TW được ban hành, đặt ra yêu cầu đột phá về tư duy phát triển kinh tế Nhà nước. Khu vực này được định hướng không duy trì vai trò chủ đạo qua mệnh lệnh hành chính mà phải chuyển hóa thành lực lượng vật chất thực sự, nắm giữ các nguồn lực then chốt để mở đường cho các ngành kinh tế mới tại Việt Nam.

Dưới góc nhìn của Bloomberg Businessweek Vietnam, quá trình vận hành của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) hiện tại đang bộc lộ một nghịch lý lớn. Tổ chức này chủ yếu thực hiện nhiệm vụ tiếp nhận quyền đại diện chủ sở hữu và thoái vốn. Dòng tiền thu về thay vì được giữ lại để tái đầu tư theo nguyên tắc lãi suất kép lại được nộp thẳng về ngân sách Nhà nước để phục vụ chi tiêu thường xuyên hoặc đầu tư công. Cách quản lý này biến SCIC thành một két sắt lưu giữ dòng vốn thụ động thay vì một ngân hàng đầu tư có khả năng làm sinh sôi đồng vốn.

Trọng tâm của SCIC cần dịch chuyển từ việc bảo quản vốn sang đầu tư hiệu quả, tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh và công nghệ cho hệ thống doanh nghiệp Nhà nước. Dự án cảng Cái Mép Hạ do liên danh SCIC, Geleximco và ITC đề xuất là một minh chứng rõ nét cho hướng đi này. Với tổng vốn gần 51.000 tỷ đồng trên diện tích 351 ha, dự án được thiết kế để đón các siêu tàu biển quốc tế. Để thực hiện những dự án quy mô lớn, SCIC cần được trao quyền chủ động sử dụng và xoay vòng vốn, hoạt động với tư cách một nhà đầu tư chuyên nghiệp và mở rộng năng lực tài chính qua kênh huy động quốc tế.

Giải pháp từ mô hình Temasek và cơ cấu quản trị song hướng

Theo Bloomberg Businessweek Vietnam, hệ thống vận hành của quỹ Temasek (Singapore) là hệ quy chiếu phù hợp nhất cho SCIC. Điểm cốt lõi của mô hình Temasek nằm ở nguyên tắc tách bạch triệt để giữa quyền sở hữu và quyền quản trị. Tổ chức này nắm giữ vốn nhưng không can thiệp vào hoạt động điều hành hằng ngày của các doanh nghiệp thành viên như SingTel hay Singapore Airlines. Quá trình quản trị được thực thi thông qua hội đồng quản trị với các chỉ tiêu đánh giá khắt khe về tỷ suất lợi nhuận và trình độ công nghệ. Áp dụng cơ chế này, SCIC sẽ đóng vai trò cổ đông chiến lược, đưa hệ thống doanh nghiệp thoát khỏi cơ chế xin cho và buộc phải vận hành theo kỷ luật thị trường. Mô hình holding cho phép quỹ điều tiết vĩ mô linh hoạt, thực hiện chốt lời từ các ngành công nghiệp bão hòa để rót vốn đầu tư mạo hiểm vào các lĩnh vực tương lai như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và năng lượng xanh.

Để thực thi vai trò mở đường, SCIC cần một mô hình quản trị kết hợp giữa tính chuyên nghiệp cao và nguyên tắc chính trị tương ứng thông qua cơ chế thâm nhập và chéo chức danh. Việc hợp nhất vị trí Bí thư Đảng ủy và Chủ tịch Hội đồng quản trị giúp người chịu trách nhiệm cao nhất về chính trị cũng là người đưa ra quyết định cuối cùng về kinh doanh. Cấu trúc này chuyển hóa các chỉ đạo thành quyết định đầu tư hợp pháp và minh bạch. Cơ quan điều hành tối cao cũng cần mở cửa đón nhận các chuyên gia tài chính hàng đầu thế giới để gia tăng năng lực phản biện, giúp SCIC trở thành đòn bẩy tài chính đúng nghĩa của nền kinh tế.