Bài 1. TRANG GIẤY, NGÒI BÚT LÀ “VŨ KHÍ SẮC BÉN”

Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực gắn với giữ vững niềm tin của Nhân dân đối với Đảng

Tình trạng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tại Việt Nam diễn ra trong nhiều thập niên qua, xảy trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội và ở tất cả các ngành, các cấp. Tham nhũng, lãng phí đã gây ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội và làm giảm niềm tin của nhân dân với Đảng và Nhà nước.

Báo cáo tổng kết công tác xây dựng Đảng và sửa đổi Điều lệ tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã nêu rõ: “Tham nhũng trên một số lĩnh vực, địa bàn vẫn còn nghiêm trọng, phức tạp, với biểu hiện ngày càng tinh vi; tình trạng nhũng nhiễu người dân, doanh nghiệp vẫn còn khá phổ biến, gây bức xúc trong xã hội… Tham nhũng vẫn là một trong những nguy cơ đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ”. Mỗi khi người dân, doanh nghiệp đi xin giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà, đất, đi khám bệnh, xin cho con đi học, hoặc chuyển trường, xin vốn đầu tư, dự án xây dựng… đều phải có “lót tay”, “bôi trơn” thì mọi việc mới nhanh chóng.

Những năm gần đây, dưới sự lãnh đạo quyết liệt của Đảng, cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần củng cố kỷ cương, phép nước và tăng cường niềm tin của Nhân dân đối với Đảng. Tuy nhiên, tham nhũng vẫn là một trong những nguy cơ lớn, tiềm ẩn phức tạp, có thể làm suy giảm uy tín của Đảng, làm xói mòn niềm tin xã hội nếu không được kiểm soát hiệu quả. Chính trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra không chỉ là làm thế nào để phát hiện và xử lý tham nhũng, mà còn là làm thế nào để giữ vững niềm tin của Nhân dân và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Và ở đây, báo chí nổi lên như một lực lượng đặc biệt quan trọng.

Ông Đỗ Đức Hồng Hà - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội khóa XVI khẳng định: Trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, các thiết chế pháp luật và tư pháp dù được xây dựng hoàn thiện đến đâu cũng khó phát huy tối đa hiệu quả nếu thiếu đi vai trò giám sát, phản biện tích cực của báo chí. Nhìn từ góc độ gắn kết giữa lý luận và thực tiễn, báo chí không chỉ là kênh truyền thông đơn thuần mà còn là một công cụ kiểm soát quyền lực sắc bén, góp phần đưa các quy định của pháp luật thực sự đi vào đời sống.

Có thể nói, báo chí có thế mạnh đặc thù trong việc phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường, sự thiếu minh bạch trong quản lý kinh tế - xã hội hay sự suy thoái về đạo đức của một bộ phận cán bộ. Trên thực tế, nhiều đại án tham nhũng được bóc dỡ thời gian qua khởi nguồn từ những loạt bài điều tra kiên trì, sắc bén, thu thập chứng cứ logic và dũng cảm của các nhà báo. Họ đã cung cấp những manh mối bước đầu vô cùng quan trọng để các cơ quan bảo vệ pháp luật có cơ sở vào cuộc xác minh, xử lý.

Cùng với đó, truyền thông tạo ra áp lực dư luận mạnh mẽ – một loại “chế tài xã hội” mang tính răn đe sâu sắc. Sự công khai, minh bạch thông tin buộc những cá nhân, tổ chức có ý đồ tư lợi phải chùn bước, đồng thời thúc đẩy trách nhiệm giải trình của các cơ quan công quyền. Bên cạnh đó, báo chí giữ vai trò nòng cốt trong công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, góp phần xây dựng văn hóa liêm chính, thượng tôn kỷ cương trong toàn xã hội.

Báo chí với tư cách là cơ quan ngôn luận của Đảng, Nhà nước và là diễn đàn của Nhân dân. Trải qua hơn 100 năm xây dựng và phát triển, từ những năm tháng kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, báo chí luôn xuất hiện trong những năm tháng vẻ vang nhất của lịch sử dân tộc. Là công cụ đắc lực để tuyên truyền chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cương lĩnh, đường lối của Đảng và là vũ khí sắc bén, là thanh “bảo kiếm” để đấu tranh chống lại cái xấu, xuất phát từ nhu cầu tuyên truyền đường lối cách mạng, về cuộc đấu tranh chống lại ách áp bức, bóc lột để giành lại độc lập dân tộc và tự do cho nhân dân.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Báo chí của ta thì cần phải phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà, cho hòa bình thế giới”.

Điều 4 Luật Báo chí đã nêu rõ, báo chí có nhiệm vụ Tuyên truyền, phổ biến, góp phần xây dựng và bảo vệ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thành tựu của đất nước và thế giới theo tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí. Không chỉ dừng lại ở việc thông tin, phản ánh, báo chí còn trực tiếp tham gia phát hiện, đấu tranh với các biểu hiện tiêu cực, góp phần làm sáng tỏ nhiều vụ việc, tạo áp lực dư luận xã hội buộc các cơ quan chức năng vào cuộc xử lý.

Báo chí thực hiện chức năng giám sát, phản ánh

Thực tiễn cho thấy, không ít vụ việc tham nhũng, tiêu cực quy mô lớn chỉ thực sự được đưa ra ánh sáng từ những thông tin phản ánh ban đầu của báo chí. Từ những dấu hiệu tưởng như rời rạc trong đời sống xã hội, qua lăng kính điều tra và phản ánh kịp thời của báo chí, nhiều “điểm tối” trong quản lý, điều hành đã dần được làm rõ, tạo cơ sở quan trọng để các cơ quan chức năng vào cuộc xử lý nghiêm minh, củng cố niềm tin của Nhân dân với Đảng, Nhà nước. Chính vì vậy, báo chí không chỉ thực hiện chức năng giám sát, phản ánh, mà còn giữ vai trò định hướng dư luận, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tham nhũng.

Báo cáo tổng kết công tác xây dựng Đảng và sửa đổi Điều lệ tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã nêu rõ: “Tham nhũng trên một số lĩnh vực, địa bàn vẫn còn nghiêm trọng, phức tạp, với biểu hiện ngày càng tinh vi; tình trạng nhũng nhiễu người dân, doanh nghiệp vẫn còn khá phổ biến, gây bức xúc trong xã hội… Nhiều vụ tham nhũng lớn, có tổ chức, nhiều người tham gia, có sự cấu kết của nhiều doanh nghiệp và cán bộ nhà nước thoái hóa, biến chất như: Vụ án Epco - Minh Phụng từ những năm 80 của thế kỷ trước, với 77 bị can và 2 án tử hình; vụ án tại Tập đoàn Vinashin, với Phạm Thanh Bình cùng 8 đồng phạm; vụ án tham ô và cố ý làm trái tại Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines), Dương Chí Dũng và Mai Văn Phúc bị tử hình, 8 bị can khác chịu hình phạt từ 4 đến 22 năm tù. Không phải đến bây giờ mới có tham nhũng.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, vụ án của Trần Dụ Châu, nguyên Giám đốc Nha Quân nhu - Bộ Quốc phòng bị xử ngày 5-9-1950 tại thị xã Thái Nguyên, can tội “biển thủ công quỹ, nhận hối lộ, phá hoại công cuộc kháng chiến”, bị tuyên án tử hình, tịch thu 3/4 tài sản, tịch thu tang vật hối lộ. Bác Hồ khi bác đơn xin tha tội chết của Trần Dụ Châu, Bác đã nói với đồng chí Trần Đăng Ninh: Với loài sâu mọt đục khoét nhân dân cũng thế, nếu phải giết đi một con sâu mà cứu cả rừng cây thì việc đó là cần thiết”.

Đại tá, PGS.TS Bùi Đình Bôn - nguyên Thư ký khoa học Hội đồng lý luận Trung ương nhấn mạnh: Có thể khẳng định báo chí là công cụ hữu hiệu nhất để nhà nước quản lý xã hội, giữ vai trò quyết định đối với công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng. Vì vậy, báo chí có vai trò, ý nghĩa hết sức quan trọng trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng ở nước ta hiện nay. Đảng và Nhà nước luôn đặc biệt coi trọng báo chí trong công tác phát hiện, phản biện, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, coi nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng được xác định là nhiệm vụ quan trọng, vừa cấp bách vừa lâu dài, phải tiến hành kiên trì, kiên quyết, có trọng tâm, trọng điểm nhằm ngăn chặn và từng bước đẩy lùi tham nhũng, tạo bước chuyển biến rõ rệt để giữ vững ổn định chính trị, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Từ góc độ đó, có thể thấy mối quan hệ giữa báo chí và công cuộc phòng, chống tham nhũng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại chặt chẽ. Hiệu quả của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ được đo bằng số vụ việc được xử lý, mà còn được phản ánh qua mức độ củng cố niềm tin của Nhân dân; và trong quá trình đó, báo chí vừa là kênh thông tin, vừa là lực lượng tham gia, vừa là “cầu nối” giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân.

Có thể khẳng định rằng công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của toàn Đảng, của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; nhằm xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh; xây dựng đội ngũ cán bộ, kỷ cương, liêm chính; giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; góp phần nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, tăng cường hiệu quả quản lý của Nhà nước, thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, đồng thời giữ vững niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.

Và để giữ vững niềm tin ấy, báo chí giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đang được Đảng và Nhà nước triển khai quyết liệt, toàn diện, không có “vùng cấm”, báo chí không chỉ là kênh thông tin đơn thuần mà đã và đang khẳng định vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng – chính trị. Vai trò đó không thể hiện bằng tuyên bố mang tính khẩu hiệu, mà bằng sự hiện diện trực tiếp, thường xuyên và có trách nhiệm trong toàn bộ quá trình phát hiện, phản ánh, giám sát và định hướng dư luận xã hội về công tác phòng, chống tham nhũng.

Không dừng ở phản ánh, báo chí còn giữ vai trò quan trọng trong giám sát quá trình xử lý các vụ việc tham nhũng. Thực tế cho thấy, một vụ việc chỉ thực sự khép lại khi được xử lý đến nơi đến chốn, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Thông qua theo dõi liên tục diễn biến vụ việc, cập nhật thông tin và phản ánh dư luận xã hội, báo chí góp phần ngăn ngừa nguy cơ “chìm xuồng”, xử lý nửa vời hoặc thiếu minh bạch. Sự theo dõi bền bỉ này tạo áp lực công khai, buộc cơ quan có thẩm quyền thực hiện đúng chức trách, đồng thời củng cố niềm tin của Nhân dân vào sự nghiêm minh của pháp luật. Đây là biểu hiện sinh động của cơ chế kiểm soát quyền lực thông qua giám sát xã hội, trong đó báo chí giữ vai trò nòng cốt.

Từ những phân tích trên có thể thấy, vai trò của báo chí trong phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không chỉ dừng ở chức năng thông tin mà còn bao gồm giám sát, phản biện, định hướng và kiến tạo, góp phần phát hiện, phản ánh, đấu tranh với hành vi vi phạm, lãng phí, quan liêu, làm minh bạch đời sống xã hội theo quan điểm của Đảng và Nhà nước.

(Còn nữa)