5 bước xác lập quyền đối với kiểu dáng công nghiệp
Nếu doanh chủ kinh doanh dịch vụ thì không cần quan tâm đến kiểu dáng công nghiệp. Vì kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên ngoài của sản phẩm được thể hiện bằng hình khối, đường nét, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố này.
Do vậy chỉ khi nào doanh chủ kinh doanh các dòng sản phẩm thì mới cần để ý đến kiểu dáng công nghiệp. Song, không phải mọi kiểu dáng của sản phẩm đều nên tiến hành bảo hộ dưới dạng đối tượng này. Đối với các sản phẩm mà kiểu dáng thay đổi liên tục, hay lỗi thời, hay các kiểu dáng mà vòng đời thương mại ngắn, khó độc quyền thị trường, thì chủ sở hữu cũng nên xem xét đến việc có cần thiết bảo hộ hay không.
Bước 1: Nhận biết đầy đủ về “kiểu dáng”
Kiểu dáng không phải chỉ là “hình khối”. Trên thị trường có rất nhiều sản phẩm sữa hộp, sữa bịch, chai, lọ, có hình khối rất giống nhau. Ví dụ như hộp sữa giấy của các hãng sữa, chúng thường chỉ có hình hộp khối chữ nhật. Nhưng, tất cả đều có thể được bảo hộ kiểu dáng công nghiệp vì không trùng hoặc tương tự nhau. Lý do là vì ngoài hình khối đó, mỗi sản phẩm còn có các đường nét, màu sắc, hoa văn, chữ, trang trí, thông tin…khác nhau và đó là lý do mà dù giống nhau ở thiết kế hình khối nhưng vẫn bảo hộ được các kiểu dáng khác nhau. Do vậy, khi thấy kiểu dáng của mình có hình khối giống kiểu dáng của người khác, hãy chú trọng nhiều đến việc thiết kế “vẻ bề ngoài” khác nổi bật hơn để được bảo hộ kiểu dáng.
Bước 2: Xem xét “khả năng áp dụng công nghiệp”
Kiểu dáng công nghiệp được coi là có khả năng áp dụng công nghiệp nếu có thể dùng làm mẫu để chế tạo hàng loạt sản phẩm có hình dáng bên ngoài là kiểu dáng công nghiệp đó bằng phương pháp công nghiệp hoặc thủ công nghiệp. Đây là một yêu cầu rất cơ bản của việc bảo hộ kiểu dáng. Do vậy, đối với những sản phẩm được chế tác bằng tay, tỉ mỉ, cần độ chính xác cao (chẳng hạn như thợ kim hoàn hay cây cảnh…) và mỗi lần chế tác chỉ được một sản phẩm, thì không có khả năng áp dụng công nghiệp và không bảo hộ được dưới dạng kiểu dáng.
Có thể thấy, việc bảo hộ kiểu dáng công nghiệp trên thực tế không mất quá nhiều thời gian, do vậy, doanh chủ nên để ý đến các kiểu dáng sản phẩm nếu như kiểu dáng là một trong những yếu tố then chốt quyết định hành vi mua của người tiêu dùng, như trong các sản phẩm dành cho trẻ em, hay phụ kiện của phụ nữ, cũng như các sản phẩm mà kiểu dáng có tính quyết định đến sự lựa chọn của người tiêu dùng.
Bước 3: Nộp đơn và theo dõi đơn
Tương tự như các đối tượng sở hữu công nghiệp khác, sau khi xác định cần thiết bảo hộ kiểu dáng cho sản phẩm của mình, doanh chủ nên tiến hành nộp đơn tại Cục SHTT và tiến hành theo dõi đơn. Thông thường đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp sẽ được thẩm định trong khoảng thời gian từ 9 - 12 tháng, nhưng trên thực tế có thể kéo dài hơn vì nhiều lý do. Trong khoảng thời gian này, doanh chủ có thể sử dụng kiểu dáng đó để kinh doanh miễn sao không làm mất tính mới của sản phẩm trước ngày nộp đơn.
Bước 4: Tiếp nhận kết quả
Đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp có thể được bảo hộ hoặc từ chối bảo hộ, tương tự như nhãn hiệu, sáng chế hay giải pháp hữu ích. Nếu bị từ chối bảo hộ, doanh chủ cần tham vấn ý kiến của luật sư hoặc những người có chuyên môn để đánh giá xem liệu việc từ chối của Cục SHTT có hợp lý hay chưa, để tiến hành các bước tiếp theo như phúc đáp lại Cục SHTT nhằm chứng minh kiểu dáng của mình đáp ứng yêu cầu bảo hộ.
Việc sử dụng kiểu dáng trên thực tế sẽ không bị ảnh hưởng nếu đơn bị từ chối, miễn rằng kiểu dáng đó không bị bên thứ ba đã được bảo hộ, cho rằng đang xâm phạm quyền sở hữu của họ. Song, nếu đơn bị từ chối, đồng nghĩa với việc kiểu dáng đó không được bảo hộ và doanh chủ không xác lập được quyền với kiểu dáng đó, không độc quyền kiểu dáng đó để ngăn cản bên thứ ba, mà ngược lại có thể bị bên thứ ba dùng quyền hợp pháp của họ để ngăn cấm việc sử dụng kiểu dáng đó trên thực tế.
Bước 5: Luôn để ý thời hạn bảo hộ
Bước này chỉ áp dụng đối với những trường hợp xác lập quyền thành công. Cụ thể, nếu kiểu dáng đã được bảo hộ thì nó sẽ có thời hạn độc quyền trong vòng 5 năm. Trước ngày hết hạn, chủ sở hữu phải tiến hành gia hạn và được phép gia hạn 2 lần liên tiếp, mỗi lần 5 năm. Như vậy, tổng cộng thời gian độc quyền đối với kiểu dáng đó tối đa sẽ chỉ được 15 năm. Rất nhiều doanh chủ không để ý đến quy định này nên đã mất quyền sở hữu sau 5 năm mà không chứng minh được để gia hạn.
Bên cạnh đó, doanh chủ cần sáng tạo, cải tiến các kiểu dáng mới để bảo hộ kiểu dáng theo đó. Trong trường hợp nhãn hiệu nổi tiếng như Cocacola, kiểu dáng của họ đã được đăng ký dưới dạng “nhãn hiệu” nên dù văn bằng kiểu dáng có hết hạn, họ vẫn có văn bằng nhãn hiệu để chống lại các bên thứ ba sử dụng trùng hoặc tương tự kiểu dáng đó.
